BLOG

Een laatste woord over 'non-conformisme'

Veel mensen die fel gekant zijn tegen een 'ouderwetse' opvoeding, keren zich af van de normen en waarden die zij identificeren met die 'ouderwetse' tijd. Meer in het bijzonder het 'conformisme'. Zij zien dat elders in de wereld terug, in een land als China, en andere Aziatische landen, die ze een 'autoritaire' structuur toedichten. En ze gruwen ervan. Ze benadrukken met kracht hun eigen 'non-conformisme', zichtbaar in groepen met een uiteenlopende 'LifeStyle'. Maar binnen die groepen zijn het nadrukkelijk, en opzichtig, de 'Nieuwe Puriteinen' die de lakens uitdelen. Intolerante, niet zelden meedogenloze types die anderen binnen de groep de maat nemen, en op niets ontziende wijze neersabelen als als ze afdwalen van de opdracht om de rest van de samenleving iets te geven om over na te denken. Voor die 'leiders' is hun 'LifeStyle' een wapen, en zijn degenen binnen die 'bubbel' gehouden aan de opdracht om een voorbeeld te zijn voor anderen. En dat is met inbegrip van groepen die het 'nihilisme' prediken, waar elk lid geacht wordt de anderen te overtreffen in destructivisme. Het begint met een steen, dan volgt de molotov-cocktail, en ineens verschijnt er iemand bij een 'demonstratie-van-het-eigen-gelijk' met een vlammenwerper. 

 

Mijn stelling hier is, dat 'non-conformisme' van alle tijden is, en als zodanig iets is dat je moet koesteren. Op voorwaarde dat de 'non-conformist' zich houdt aan elementaire wetten om te voorkomen dat andere burgers, of de samenleving als geheel, ernstige schade ondervindt. En dat de 'non-conformist' de eigen broek ophoudt. Dat laatste is als voorwaarde al geruime tijd geleden verlaten. In toenemende mate werd van het productieve deel van de samenleving verwacht dat zij de 'devianten' vrij zou stellen. Middels gesubsidieerde activiteiten, en fantasiebanen. 'Werk' dat niet nodig is, en ook niet nuttig, maar eerder een vorm is van bezigheidstherapie, of coulance. 

 

Op het moment dat een samenleving voor het overgrote gedeelte bestaat uit 'paleisbewoners', die niks produceren, en alleen maar consumeren, gaan er veel dingen fout. Wel graag even bedenken dat 'productie' hier niet uniek samenvalt met 'geld verdienen' of het 'kostwinnerschap'. Het is niet zo eenvoudig om heel nauwkeurig aan te geven waar de scheidslijn ligt. De klassieke 'huisvrouw' had het onvoorstelbaar druk, en produceerde niet zelden meer dan de 'kostwinnende' man in die 'ouderwetse' omgeving. En bepaalde taken in de samenleving vereisen dat de gemeenschap opdraait voor de kosten, omdat ze anders niet te organiseren zijn. Er zijn altijd acteurs en zangers geweest, maar in de 'ouderwetse' tijd was daar geen subsidie voor. En ook niet voor de bouw van zalen, of het inrichten en onderhouden, en beveiligen, van 'locaties' waar zij optraden. Het simpele gegeven dat iemand in een écht 'paleis' geboren is, betekent ook nog niet dat diegene niet productief is. 

 

Een omvangrijke overheid werd in de 'ouderwetse' tijd met scepsis bejegend, omdat velen daarin een bedreiging zagen voor de individuele vrijheid, en dat is evident het geval. Hier op mijn blog heb ik mij gekeerd tegen het beeld van de 'ouderwetse' samenleving als een 'conformistische' samenleving. In de publieke ruimte oogde die samenleving inderdaad 'conformistisch', omdat 'deviant gedrag' minder snel werd getolereerd. Maar voor het overige was de ruimte 'privé' onvergelijkbaar veel groter, zij het dat de afzonderlijke 'zuilen' waartoe mensen zich bekeerden, religieus of ideologisch, hun eigen discipline kenden. Maar die stond los van wat de overheid van de burger eiste, en de surveillance die ons in de gaten houdt. 

 

Daarmee breek ik geen lans voor de normen en waarden van toen die voor de publieke ruimte golden. Waar ik naartoe wil is dat we inmiddels de overheid zijn gaan zien als 'gangmaker' die geacht wordt 'deviant gedrag' te faciliteren, of zelfs aan te moedigen. Onmiskenbaar een gevolg van de 'Identiteitspolitiek', die eist dat de overheid 'minderheden' beschermt. En de kleinste 'minderheid' is het individu. Die moet niet alleen beschermd worden tegen eisen die in de samenleving gangbaar zijn, in de zin dat die samenleving verlangt dat iemand productief is, zodat anderen hen niet in leven hoeven te houden. Maar dat individu verlangt, in toenemende mate, ook dat de overheid hem of haar tegen zichzelf in bescherming neemt. Terwijl die overheid zelf wordt afgevuld met 'kanslozen' die het in een productieve samenleving niet lang vol zouden houden, of er in elk geval niet zo 'warmpjes' bij zouden zitten. 

 

Waar het een 'speelse' omgang met het fenomeen 'ouderwetse straf' betreft, zult u mij wellicht voor de voeten werpen dat ik dat 'deviante gedrag' niet afkeur, of zelfs aanmoedig. Maar dan heeft u niet goed opgelet, ben ik bang. Op geen enkele manier wil ik tornen aan het recht van een individu om te komen tot een gelukkig bestaan, en besef ik terdege dat ik daarin zelf niet maatgevend ben. Sterker nog, ik verwerp dat hele concept van een 'betweter' die ons bij de hand neemt en het Paradijs-op-aarde binnenleidt. Daarin ben ik vele malen toleranter dan de 'moderne' mens die anderen maar wat graag de les leest. Voor minderjarigen zie ik meerwaarde in een degelijke opvoeding, met duidelijke grenzen, zodat die kinderen, eenmaal volwassen, productieve burgers zullen zijn die anderen geen schade toebrengen, en die niet op de zak van een ander willen teren, tenzij dat écht niet anders kan. 

 

De 'Nieuwe Puriteinen' zijn schizofreen, waar ze verbeten strijden voor hun individuele recht om anderen te onderdrukken en de wet voor te schrijven. Waar ze, elk binnen hun eigen 'Safe Space', nog enige onderlinge solidariteit aan de dag leggen, is het waar ze elkaar herkennen als 'ook deviant', wat een afzichtelijke puree oplevert van extreem 'links' tot extreem 'rechts', als het maar extreem is. En de Staat de rekeningen betaalt. Dat die constellatie inherent instabiel en gedoemd is, beseffen 'ouderwets' opgevoede mensen terdege. En met hen 'modern' opgevoede mensen die een 'onbestemd gevoel' hebben dat ze gevaar lopen te worden vermorzeld in het 'revolutionaire' strijdgewoel als het geld wegvalt omdat de economie gaat tanken, en het hele in zichzelf gekeerde zooitje elkaar te lijf gaat over de kruimels.

 

Samengevat: 'Non-conformisme' en 'deviant' gedrag als zodanig zijn nuttig en nodig, waarbij het individu voor zichzelf keuzes maakt waar niemand iets mee te maken heeft. Politiek 'correct', of niet, is geen valide criterium. Lang haar, kort haar, hanekam, flirten met 'ouderwets', 'cocoonen' of 'outgoing', romantisch of zakelijk, met welke 'seksuele voorkeur', man of vrouw, jong of oud, of wisselende stijlen, is niet doorslaggevend voor het oordeel dat ik over iemand heb. Hij of zij moet functioneren in een productieve, verantwoordelijke samenleving, waarin het veilig toeven is, en mensen elkaar niet naar het leven staan, of proberen een poot uit te draaien. Maar tegelijkertijd kan het niet zo zijn dat ik gedwongen wordt om positief te oordelen over gedrag dat mij tegen de haren in strijkt. 

 

Voorlopig zet ik er weer even een punt achter, want dit gedachtentreintje dat mij sinds de laatste tussenstop inspireerde heeft weer zijn eindstation bereikt. Het is dus (voorlopig) mijn laatste woord over 'non-conformisme', maar niet hét laatste woord. Doe er uw voordeel mee, maar zie het niet als een instructie. Als u het anders ziet, zeg ik nog steeds: Laat maar zien dan!

Het is niet zo simpel

Wanneer is er sprake van een verlangen naar straf? En wat is daarvan de oorzaak? Bij die vragen stond ik op dit blog al eerder stil, en zeker ook in het inmiddels gearchiveerde gedeelte. Ter illustratie verwees ik onder andere naar criminelen die status ontlenen aan een veroordeling, waardoor de straf (ook) een beloning wordt. En ik had enige tijd een apart lemma over 'volwassen rollenspel', nadat mij duidelijk werd dat sommige bezoekers uit dat hout gesneden zijn. Over die laatste categorie schreef ik dat het mij véél te gemakkelijk is om het exclusief onder de noemer 'libido' weg te schrijven, waar de oorzaak en de praktische invulling daar niet zelden eerder haaks op lijken te staan. 

 

Daarnaast zijn er democratisch geregeerde landen die volharden in keuzes waarvan je al wéét dat het gaat eindigen in tranen, of erger. En historisch gezien zijn er complete beschavingen die op enig moment echt alles deden wat hun naderende ondergang alleen maar bespoedigde. Op dit moment leven we in 'revolutionaire tijden'. Traditioneel volgen revoluties op een periode waarin zekere groepen zich onrechtmatig verrijken, of voordeel behalen, door geïnstitutionaliseerde ongelijkheid die niet logisch verklaarbaar is. Bankiers die hun werk niet goed doen, maar beloond worden met extra belastinggeld. 'Positieve' discriminatie die bepaalde groepen voortrekt. Of de meer klassieke vorm van een repressief regime dat in extreme weelde leeft, met een volk dat wegkwijnt. 

 

Als de 'tik op de vingers' uitblijft, of smaakt naar meer, eindigt het in suïcide. Bij landen en volkeren concreet in de vorm van revoluties en burgeroorlogen, of oorlogen die verloren worden, en ook niet gewonnen konden worden, omdat de legitimatie ontbrak. En ook bij 'statuszoekende' criminelen, en in bepaalde gevallen 'rollenspelende' volwassenen, maar ook bij sommige 'stoute' kinderen, zien we een escalatie spiraal die zowel destructief is, als zelf-destructief. Bij 'rollenspelende' volwassenen kan het gaan om een obsessie, waarbij men verlangt naar 'straf' van iemand die weigert het te geven, waarbij de provocatie om dat te bewerkstelligen steeds extremer vormen aanneemt. In het aparte lemma dat over dat specifieke aspect ging, stelde ik al dat ik er persoonlijk geen bezwaar tegen heb als mensen in dat spel op gaan, zolang ze anderen geen schade toebrengen, er sprake is van consensus bij de deelnemers, en minderjarigen er op geen enkele wijze bij worden betrokken. Dan nog moet de activiteit binnen de wet blijven, en dreigt gevaar als de grenzen steeds verder worden verlegd. 

 

Criminelen die straf gebruiken om hun status te verhogen, is louter negatief voor iedereen. En hele landen of volkeren die praktisch willens en wetens doorzetten op een pad waarvoor geen begin van een logische onderbouwing bestaat, gedreven door een passie die het lijden van individuen, en uiteindelijk het hele volk vergroot tot de stukken eraf vliegen, is ook geen opsteker voor de mensheid als geheel. Matiging in de bemoeizucht, en het achterwege laten van beloften die men onmogelijk waar kan, of zelfs maar wil maken, helpt veel om die waanzin in de kiem te smoren. Maar een hunkering van sommigen om 'aanzien' te verwerven bij hun medemens, en een slaafse volgzaamheid van hun achterban, die bereid is alle denkbare, en ondenkbare offers te brengen op weg naar het obscure doel, blijkt soms zo aantrekkelijk, dat men niet eerder bij zinnen komt dan nadat het bloed rond de enkels klotst.

 

De weigering om na te denken over het fenomeen van het verlangen naar straf, als een dynamiek waarbij gevoelens met een 'duale' functie onze logische denkvermogens overmannen, blokkeert uiteraard ook het zicht op de dieper liggende oorzaken. Het is mijn claim dat we prachtige theorieën kunnen ontwikkelen die verwijzen naar gemeenschappelijke oorzaken, die keurig passen in een wetenschappelijk model, maar dat de duivel in de details zit. Wie de huidige ontwikkelingen een beetje volgt, ziet mensen die serieuze, en terechte klachten hebben, die 'gezelschap' krijgen van een groot aantal meelopers. Een enkeling vanuit doorleefde solidariteit, maar een zéér veel grotere groep die aan die kant van het argument niks te zoeken heeft. Die zichzelf pijn doen. Maar ook de mensen waarvoor ze zeggen op te komen. 

 

Voor mijzelf heb ik 'opgebiecht' hoe een serie verwijtbare fouten op een dag leidde tot een 'ongenadig' pak slaag, en dat ik, op het moment dat die straf onafwendbaar was, dat pak slaag ook 'wilde'. Ik heb mij op dit blog, en in het gearchiveerde gedeelte, in allerlei bochten gewrongen om duidelijk te maken hoe ik die bereidheid om rekenschap af te leggen, dat verlangen, zag als een emancipatoire ontwikkeling. Een ontwikkeling die zonder die straf vleugellam was geweest, en was blijven hangen in een notie op de achtergrond. Een notitie op het prikbord. Een herinnering dat er nog een schuld open stond. En sommige verhalen van volwassenen die worstelen met het idee dat ze tekort gekomen zijn, omdat ze géén ('ouderwetse') straf kregen, verwijzen naar dat 'prikbord' met die briefjes. In het bijzonder waar de ouders, of leerkrachten, of andere autoriteiten, geen enkele poging deden om hen in staat te stellen die schuld te vereffenen door 'af te rekenen', maar conform de 'moderne' opvattingen die schuld lieten bestaan, of zelfs aanwakkerden, om hen te kunnen chanteren. Die ouders gebruikten dat schuldbesef als een soort 'pinautomaat'. Als een 'doorlopend krediet'. En in tal van publicaties schreven pedagogen enthousiast over die techniek, die 'geweldloos' was, en effectief om gedurende langere tijd druk op dat kind uit te kunnen blijven oefenen. 

 

Mijn stelling is, dat die insteek een oorzaak is van het later zichtbare verlangen naar straf. Die briefjes op dat prikbord werden door de jaren alleen maar talrijker, en waar de schuld werd aangewakkerd werden het complete posters die schreeuwden om vergelding. Om boetedoening. Hoe die spanning zich uiteindelijk ontlaadt, of dat de weg kiest van 'volwassen rollenspel', of deelname aan een oorlog of revolutie, of het opzoeken van de criminaliteit, drugsmisbruik, en 'deviant' gedrag, of dat men er een mouw aan past via overdenkingen of therapie, valt niet op voorhand te voorspellen. 

 

In zekere zin is het bovenstaande een 'antwoord' op de stelling dat de 'ouderwetse' opvoeding, met zijn nadruk op straf, de oorzaak zou zijn van oorlog, geweld en andere maatschappelijke ontsporingen. Het is echter cruciaal dat u het niet interpreteert als een keuze tussen de ene, of de andere 'uitleg'. Anders dan degenen die alles wat er mis is in de samenleving wijten aan ouders die hun kinderen 'ouderwets' hebben opgevoed, stel ik niet dat het tegenovergestelde het geval is. Dat is in deze hele discussie juist de valkuil. Natúúrlijk zijn er mensen die volkomen terecht klagen over mishandeling en misbruik, en hoe dat hun leven verwoestte. Maar er zijn ook 'gepamperde' medemensen die wel degelijk baat hadden gehad bij straf, om dat 'prikbord' leeg te maken vóór ze de volwassen leeftijd bereikten. En er zijn mensen die straf kregen, en blij zijn dat hun 'prikbord' was opgeschoond, en dat ze voldoende hadden geleerd om op eigen benen te staan, tegen de tijd dat ze de schone leeftijd van achttien lentes bereikten. 

 

In zijn ontlading op latere leeftijd verwijst het verlangen dat zichtbaar wordt wel naar de oorzaak (dat 'prikbord'), maar is het onmogelijk om die straf dan nog te consumeren als een afrekening, omdat er in alle gevallen sprake is van een keuze die verwijst naar een volwassen persoon. Het kan helend werken, maar is geen substituut voor de gemiste ervaring. Waar echter dat verband tussen de oorzaak en het verlangen over het hoofd wordt gezien, of wanhopig wordt ontkend, dreigt er gevaar. Die volwassene werd nooit volwassen, en is blijven hangen in een 'prikbord'-omgeving waar met het stijgen van de jaren alleen maar méér notities en posters bij komen. En op zeker moment sta je als spierwitte, ernstig bevoorrecht opgevoede relschopper, brandbommen te gooien naar de politie, uit naam van 'Zwarte Piet', de dieren, het klimaat, of een virus, of je juicht dat toe vanaf je 'Facebook' pagina, of 'Twitter', terwijl je in je privé-leven flirt met bestiale omgangsvormen om je 'Identiteit' te markeren binnen je 'LifeStyle'. 

 

Wellicht begrijpt u nu beter waarom ik 'volwassen rollenspel' beschouw als de te prefereren uitlaatklep, als dat de dynamiek is die het verlangen tot stand bracht. Maar ik blijf weg van grootse, alomvattende theorieën, en pogingen om vormen die er niet in lijken te passen er met een voorhamer in te rammen, zoals degenen die modellen bouwen die hun grip op de actualiteit zouden moeten verbeteren. Ik blijf angstvallig weg uit die hoek, en volsta met het zaaien van twijfel om mensen wakker te schudden voor mijn stelling dat het allemaal niet zo simpel is. Doe dan ook niet alsof het dat wel is, want daar betalen we met zijn allen een schrikbarend hoge prijs voor.

De strijd om jezelf staande te houden

Zelf ben ik opgevoed met het uitgangspunt dat het niet uitmaakte hoe groot de 'pakkans' was. Als fatsoenlijke burger hield je je aan de wet. En als je werd 'aangehouden', zette je het niet op een lopen, en het was ronduit oneervol om te proberen aan 'vervolging' te ontsnappen door te liegen, of met 'krokodillentranen' te proberen in te spelen op het gemoed van degene die een oordeel zou vellen. In deze tijd een welhaast bizar concept. 

 

Deels komt dat omdat veel wetgeving zelfs door de wetgever zelf niet serieus genomen wordt, maar wordt ingestoken als een 'advies'. In andere gevallen schept de wetgever opzettelijk veel ruimte voor een rechter om het oordeel 'in te kleuren', met als gevolg jarenlang slepende processen, die steeds vaker in de media worden uitgevochten. Bijzonder lucratief voor juristen, maar als zelfs een topjurist in een praatprogramma stelt dat het 'fifty-fifty' is of een rechter over zal gaan tot een veroordeling, of de verdachte vrij zal spreken, dan heb ik al gegeten en gedronken.

 

Voor mij, en mensen zoals ik, die er zelfs niet over peinzen om te proberen de belastingdienst een poot uit te draaien, omdat ze dat zien als diefstal van de gemeenschap, en onrecht als de één er mee weg komt, en de ander niet, is zo'n tombola, die 'Russische Roulette', een affront. Een belediging. Het leidt tot minachting voor de overheid als die dat faciliteert, of 'belastingontwijking' door mensen in andere landen aanmoedigt door hen naar ons land te lokken met gunstige tarieven. Het leidt ook tot begrip voor degenen die toegeven aan de verleiding, omdat ze geen dief van hun eigen portemonnee willen zijn, maar voor mij wordt 'krom' niet 'recht' door mazen in de wet.

 

U ziet dat ook terug op dit blog, waar ik wetgeving die de 'opvoedkundige tik' verbiedt met enige regelmaat opvoer als een dwaling, maar tegelijk oproep die wet te respecteren, en niet te anticiperen op 'gedoogruimte', waar de minister van Justitie bij de invoering mee flirtte, maar die 'strikt' te interpreteren. Dat typeert mij niet als iemand die slechts kan denken in 'zwart' of 'wit'. Integendeel! Maar de kleurenschakeringen daar tussen, die mij juist zo bevallen dat ik 'hunker' naar persoonlijke verhalen, waarvan ik weet dat ze juist níet 'zwart' of 'wit' zijn, zouden de wetgever ervan moeten overtuigen dat het geen goed idee is om daar 'lijn' in te brengen middels wetgeving. 

 

Dat levert dus geen confrontatie op tussen mij en de wetgever, tenzij die zo ver zou gaan dat men de belevingswereld van burgers aan banden gaat leggen. Maar tegen die tijd gaat het licht uit in de wereld, en worden we geregeerd door de 'enen' en de 'nullen' van het digitale denken. 'Zwart' versus 'Wit', waar nu zoveel werk van wordt gemaakt, is in dat verband een veeg teken. Mocht het die kant op gaan, dan voeg ik mij andermaal, en sluit ik dit blog af, om verder mijn mond te houden. De illusie dat de wereld daar beter van wordt deel ik niet. En ook ik verander wel eens van mening, als mij nieuwe inzichten bereiken die dat nodig maken, of als de wereld om mij heen verandert, en de oude mening niet meer past. Zonder echter te concluderen dat die mening eerder ook onjuist was, toen de wereld nog anders was. 

 

De complexiteit van de wereld is zo groot, dat het mij nog altijd oprecht verbaast dat er nog steeds mensen zijn die menen exact te weten wat goed is voor u en mij. En die geschokt zijn als ze ontdekken dat zelfs een minister geen 'trekpop' is, maar iemand van vlees en bloed, met simpele menselijke behoeften. Mijn krakkemikkige pogingen om lezers van dit blog te laten erkennen dat ze ook maar gewoon een mens zijn, met zo nu en dan 'politiek niet correcte' gevoelens en gedachten, is niet bedoeld als een provocatie, of de voorbode van verzet, en ook daarom ongemakkelijk in deze tijd. Tegen de gevestigde orde aanschoppen is een tijdverdrijf dat mateloos populair is, maar dan in de 'coming out'-modus. Als een getuigenis. Als een bouwsteen van iets 'groots'. Als onderdeel van een 'LifeStyle'. Niet als een bevestiging dat je uniek bent, met je ervaringen, gevoelens en gedachten. 

 

Dat lijkt tegenstrijdig, omdat iedereen zo druk in de weer is met het benadrukken van de eigen 'unieke' identiteit, maar dat is schijn. In die context is 'uniek' een beeldmerk, een opdracht om je af te zetten tegen wat al eens geweest is, wat niet verwijst naar originele gevoelens en gedachten die bij jou als individu horen. Dat modieuze streven naar een 'unieke persoonlijkheid' is als een tuniek dat je uitzoekt in de modewinkel om op te vallen, en herkend te worden als een onderdeel van deze of gene 'beweging'. Wat tot extravagante creaties kan leiden, met bijpassend gedrag, maar eerder juist om wanhopig buiten beeld te houden dat je eigenlijk vrij 'gewoon', of zelfs 'nostalgisch hunkerend' bent, naar een wereld die niet meer kan, en niet meer mag. Om op die manier wie je écht bent te overschreeuwen. Tot dat niet meer lukt, en dan wordt het tijd voor de psycholoog, de therapeut, of de psychiater, pillen en poeiers, en een gevecht met jezelf. 

 

Hoewel ik altijd bereid ben mensen te helpen waar ik kan, en zolang het niet ten koste gaat van iets wat mij veel waard is, kan ik die professionele hulp niet bieden. Ik hoop eigenlijk dat mensen die hier op bezoek komen, ook als ze niet reageren, tot een inzicht komen dat hen zo'n gevecht met zichzelf bespaart, zonder dat het hen in conflict brengt met de wet, of mensen die hen lief hebben, en mensen die zij zelf lief hebben. En dat u tot de conclusie komt dat 'pakkans' geen richtinggevend argument dient te zijn, maar dat u met een 'rechte rug' het leven leidt dat bij u past, zonder dat u zich hoeft te bewijzen door 'gekkigheid' uit te halen. Maar ook zonder schaamte voor de gevoelens en gedachten die u maken tot wie u écht bent. Niet noodzakelijk de 'publieke persoon' die uw beeldmerk is, die extravagant of conventioneel kan zijn, zolang u zelf maar weet wie daarachter schuil gaat.

Het is niet onze fraaiste kant

Als we wéten, of onszelf hebben wijsgemaakt, dat wat we zien, of waar we getuige van zijn langs een andere weg, niet 'écht' is, kunnen we veel hebben. Héél veel! We kunnen iemand zien lijden zonder begin van medelijden. De hele filmindustrie, en al die series op de televisie met gruwelijke beelden, vaak uitgerekt, en met bloedstollende details, die miljoenen kijkers trekken, is er op gebaseerd. Zelfs als het script is gebaseerd op iets dat werkelijk is gebeurd, zitten we met onze popcorn en een blikje cola te kijken naar moord en doodslag, en onbeschrijfelijke gruwelen, zonder dat onze hartslag noemenswaard oploopt. Gewelddadige porno vindt in bepaalde kringen gretig aftrek om uiteenlopende redenen. Het wil niet zeggen dat de consumenten het getoonde geweld 'normaal' vinden, of zich eraan spiegelen. 

 

Geheel los van het argument dat de enquêtes die hier voorheen stonden voor mij geen bruikbare informatie meer opleverden, nadat ik tot de conclusie was gekomen dat sommigen die enquêtes wellicht benaderden vanuit een 'speelse' invalshoek, als een uitnodiging voor 'volwassen rollenspel', geldt daar ook dat ik niet de verantwoordelijkheid wilde dragen voor de verwarring bij die laatste groep, als ze beseften dat dat niet het uitgangspunt was. Dus weg ermee. 

 

Waar u kijkt naar een snoeiharde confrontatie op de beeldbuis die eindigt in tranen, maakt het uit of u meent dat die tranen 'krokodillentranen' zijn, of dat er sprake is van daadwerkelijk leed. Mocht u het idee hebben dat het geveinsde tranen zijn, dan bestaat zelfs de kans dat u alleen maar nóg bozer wordt, als dat uw gemoedstoestand vooraf was. Of als u niet boos was, maar eerder uit belangstelling keek, of omdat het min of meer toevallig voorbij komt terwijl u verveelt 'zapt' tussen kanalen, is de kans groot dat u die 'huilebalk' daarna minacht. 

 

Ook al omdat de uitwerking van tranen op degene die er getuige van is, anders dan tranen van vreugde, ongewis is, meen ik dat je beter erg terughoudend kan zijn met dergelijk beeldmateriaal op de televisie. Maar dat advies gaat bij de producenten van commerciële televisie het ene oor in, en het andere weer uit, ben ik bang. Want hoe het muntje ook rolt, het is een geweldige opsteker voor de kijkcijfers. En bijna zeker 'nieuwswaardig', wat extra reclame is voor de zender en het programma, Wat weer extra geld oplevert. Het oude adagium 'sex sells', kun je in deze tijd beter vervangen door 'tranen verkopen'. Geheel los nog van het gegeven dat we ernstig in verwarring zijn over de vraag wat nou precies 'sex' is in dat verkoop-concept. Voor mij is 'sex', in zijn expliciete uitbeelding, al snel een prima reden om op zoek te gaan naar een ander kanaal, of om een boek van een populaire auteur te negeren. Niks mis, wat mij betreft, met een realistische verhaal, en seks is een niet onbelangrijk gedeelte van ons leven, dus als het 'functioneel' in beeld komt, voegt het iets toe. Maar als een boek, de film, of het televisieprogramma het van de 'sex' van moet hebben, vind ik dat geen aanbeveling. 

 

Maar goed, ieder zijn of haar 'ding'. Alleen zitten die tranen als de opvolger van 'sex' mij wel dwars. Ze horen er ook bij, maar als verkoopargument is het 'inflatiegevoelig', en dat kan gemakkelijk tot sadistische excessen leiden. De ene zender heeft een huilende gast. Dan moet de volgende een huilende presentator of presentatrice hebben. En, hé, jongens! Een huilende minister! Wauw!

 

Dat mensen in sommige gevallen géén medelijden voelen als er tranen vloeien, of pijn wordt geleden, is op zich geen revelatie. Eén enquête die ik hier had staan ging daar specifiek over, over wel of geen medelijden als men er als slachtoffer getuige van was dat de dader slaag kreeg. In een tijd waarin dat nog een veel voorkomende, en niet bij wet verboden straf was. Evident één van de enquêtes waar het uiteraard uitmaakt of je die beantwoordt met een realistisch scenario voor ogen, of dat je in de 'volwassen rollenspel'-modus zat. Die laatste categorie is hier voor mij de 'buitencategorie', en ik heb op die enquête geen post ontvangen van mensen die er door die bril naar keken en reageerden, wat echter niet betekent dat die er niet waren, uiteraard. Wel van de eerste categorie, waar men zich had verplaatst in de getuige, tevens slachtoffer en klagende partij, en met een achtergrond die reflectie mogelijk maakte, omdat men uit de eerste hand bekend was met het fenomeen, of door te projecteren vanuit een 'levendige voorstelling'. 

 

Voor mij is het interessant om te vernemen welke mengeling van gevoelens men bij zichzelf waarneemt als men zich in zo'n situatie verplaatst. Niet anders dan wanneer ik u vraag om uw gevoelens in kaart te brengen als u op de televisie iemand in tranen uit ziet barsten, of waar u ziet hoe iemand wordt vernederd voor het oog van de camera, maar het nog wel 'droog' weet te houden. Dus niet wat u denkt, maar wat u voelt. Wat we in dat verband al snel 'lust' noemen, waar u blij toe bent, mag dat politiek niet correct zijn, maar ik ben wel klaar met de hypocrisie die ons opdraagt dat te verbloemen. Als die 'lust' absent zou zijn, was het ook niet zo'n opsteker voor de kijkcijfers, en zou het niet 'nieuwswaardig' zijn, maar louter beschamend voor de omroep die het uit zou zenden. En we moeten ook met grote spoed af van het idee dat 'lust' verwijst naar de libido in alle gevallen, en dat na het tonen van dat soort beelden driekwart van de kijkers hijgend met de partner de koffer in duikt. Dat is een trieste persiflage van ons gevoelsleven. Een karikatuur. Mijn eetlust wordt opgewekt door het vooruitzicht van een smakelijk gerecht, eventueel een passende wijn, en goed gezelschap. En mijn kijklust, of leeslust wordt ook gevoed door iets wat mij bevalt. 

 

Waar ik hier eerder schreef dat ik zelf moeite heb met een tot tranen toe geroerde minister, die zijn 'mooiste dag' versnipperd ziet worden in de volksvertegenwoordiging, had ik liever gehad dat die beelden niet getoond waren. En ik had ook liever gezien dat de toon van het debat dat soort emoties niet had opgeroepen. En niet omdat ik die minister als minister een warm hart toedraag, of zijn partij, maar omdat ik hem als mens die 'mooiste dag' gewoon van harte gun. En de zakelijke discussie over wettelijke sancties niet vergiftigd moet worden door persoonlijke aanvallen op het karakter van een minister. Dat is weer dat onmogelijke 'ouderwetse' idee, waar ouders wel medelijden met hun kinderen konden hebben, en dat ook konden tonen, maar tegelijk onverbiddelijk waren omdat straf door het getoonde gedrag onvermijdelijk was geworden. In zo'n uitgesproken 'ouderwetse' omgeving zie je dan ook geen 'krokodillentranen', omdat ze geen functie hebben. En dat betekent weer dat de boze ouder bij het zien van tranen geen reden heeft om 'krokodillentranen' te vermoeden, en nóg bozer te worden. Of waar ze niet zelf geraakt waren door de misdraging, en dus niet boos waren, maar het wel als hun taak zagen om te straffen, dat kind gaan minachten. 

 

Het zijn maar wat losse gedachten. Ik moedig u niet aan om te proberen er een wetmatigheid uit te destilleren. En wat we er van gemaakt hebben leent zich niet voor projectie van een overleden praktijk op de situatie van nu. Mijn verwachting is dat het nog een stúk onmenselijker gaat worden op de televisie, voordat we tot inkeer komen en de conclusie trekken dat we niet echt gezond bezig waren. Er zijn al vele levens verwoest door 'ontluisterende beelden', tot en met zelfmoorden aan toe. Maar altijd keert de honger naar méér terug. Het is niet onze fraaiste kant. En die cultiveren is niet aan te bevelen als we de wereld willen verbeteren.

Dr Jekyll, mag ik u voorstellen aan Mr Hyde?

Termen als 'gezond' en 'normaal' verwijzen naar een niet exact gedefinieerde standaard. Als gevolg van de maatregelen die zijn doorgevoerd om de verspreiding van covid tegen te gaan, spreken velen van een 'nieuwe normaal'. Werd er in het verleden moeilijk gedaan over iemand die geen handen wilde schudden, of die de mond en de neus bedekte als men de deur uitging, omdat dat niet 'normaal' was? Nu mag je geen handen meer schudden, en krijg je een boete als je zonder je neus en mond te bedekken met het openbaar vervoer reist. 

 

Wat ik met dat voorbeeld wil illustreren, is dat we op gezette tijden tot het inzicht komen dat wat we 'normaal' vinden, niet 'gezond' is. En wat eeuwenlang gezien werd als 'gezond' in de opvoeding, staat nu buiten de deur als 'niet normaal'. Het zijn maatschappelijke ontwikkelingen die soms tot felle discussies leiden, en hier en daar zelfs stuiten op verzet als de wetgever mensen dwingt te gehoorzamen. Het is niet mijn standpunt dat iets wat door de eeuwen heen 'normaal', of 'gezond' gevonden werd niet op enig moment achterhaald zou kunnen zijn. Maar de 'nieuwe normaal' moet zich wel bewijzen. 

 

Kijken we naar het eindeloze getouwtrek over de vraag of een 'mondkapje' nou goed is, of juist niet, dan begrijpt u ook waarom een nog véél complexer vraagstuk als het doorgronden van de werking van een bepaalde opvoedkundige ingreep niet valt op te lossen door 'experts' naar hun mening te vragen, om vervolgens bij meerderheid van stemmen het consensus-standpunt wereldkundig te maken als de (nieuwe) 'normaal'. Mijn voorstel is om weg te blijven van het dicteren van gedrag als je niet kunt bevroeden wat daar de gevolgen van zijn. En je te beperken tot voorlichting, terwijl je de dialoog in leven houdt, zodat mensen bewuster kiezen. 

 

In tal van Aziatische landen zag je in het openbaar vervoer al veel mensen met een mondkapje, vér voordat covid in beeld verscheen. Of het daadwerkelijk bescherming bood, of dat het anderen beschermde als je zelf getroffen was door een virus, maar toch niet thuis wilde, of kon blijven, of dat het hielp omdat je er vertrouwen in had (het placebo-effect), maakt in zekere zin niks uit. Zelf schudde ik altijd handen, of ik zoende als begroeting. Maar als iemand aangaf dat niet te willen, of ik kon vermoeden dat hij of zij dat niet plezierig vond, deed ik het niet. Er zijn ook andere manieren om duidelijk te maken dat je oprecht blij bent iemand te zien. En dankzij covid ontdekken we die nu ook. En ik begrijp het als iemand voor zichzelf de burqa niet ziet zitten, want dat zou ook niks zijn voor mij, als ik een vrouw was. Maar wie ben ik om een ander voor te schrijven dat het niet mág? En hoe lastig is het dan als je die 'gevangenis', zoals hij door tegenstanders denigrerend wordt genoemd, zelfs voor gaat schrijven als je een paar jaar verder bent? Het negatieve sentiment dat je dan actief hebt gevoed met pogingen die praktijk te verbieden, komt dan als een boomerang terug.

 

Voor mij is het eindeloos veel interessanter om te achterhalen hoe mensen tot een keuze voor zichzelf komen waar ze zich lekker bij voelen. Of waarom een bepaalde praktijk hen hielp om, in hun eigen perceptie, een beter mens te worden, of iets te bereiken waar ze anders nooit toe in staat waren geweest. Natuurlijk maakt het verschil of iemand kiest voor een burqa of een mondkapje om een ander tevreden te stellen, en zo de lieve vrede te bewaren, of dat men het ziet als een 'statement'. Wellicht zelfs als een provocatie. 

 

Straf, in al zijn verschijningsvormen, van de 'ouderwetse' straf waar ik hier al veel over schreef, zeker als u het reeds gearchiveerde gedeelte daar bij optelt, tot het 'cancelen' dat nu in de mode is, met het hele oeuvre van vrijheidsstraffen, verminkingen, doodstraf, taakstraffen, boetes, publieke vernedering en 'sociaal krediet' daar tussenin, kent aanhangers en felle tegenstanders. Waar het onderhevig is aan modieuze trends verlies ik zelf de interesse. Maar de blinde muur die is opgetrokken tussen ons en straf, omdat wij voor onszelf adverteren dat slechts de beloning helpt, en straf iets is voor de anderen, doet mij denken aan de Klaagmuur in Jeruzalem. Voor die muur de 'uitgekozen' mens, en erachter zijn of haar alter-ego die hem of haar 'heel' zou maken, maar onbereikbaar door de consensus van het geloof. Het is geen kritiek op het Joodse geloof, of de Joden als groep, net zo min als ik mensen met een andere religie, of een andere ideologie de maat neem. Maar ik ben wel klaar met praten met 'halve' mensen, die slechts hun 'uitverkoren' kant tonen. Of hun verderfelijke kant als ze mij achterna komen omdat ik openbaar zeg en schrijf wat niet geopenbaard mag worden, omdat het aan de andere kant van de Muur moet blijven. 

 

Het gedrag mag, binnen grenzen, voor ons aller bestwil, begrensd worden. Opdat we in vrede, voorspoed en geluk samen kunnen wonen, en werken. Maar je verstoppen aan de 'goede' kant van de muur, en klagen over het lot van de mensheid, daar ben ik wel een beetje klaar mee.

Boek van Aanbevelingen

Compassie, in mijn beleving, is als je je vol walging afkeert van 'cancel-politiek', waarbij de huwelijksdag van een minister van de 'mooiste dag' wordt omgetoverd in een 'helse ervaring', waarbij de man publiekelijk tot tranen toe wordt getreiterd vanwege 'inschattingsfouten'. Terwijl je anderzijds ook begrijpt dat wetgeving en handhaving waar hij verantwoordelijk voor is anderen tot razernij brengt, omdat ze zelf tamelijk willekeurig werden geselecteerd voor vergelding, waarbij elementaire menselijkheid ontbreekt en de 'acceptgiro' het enige teken van leven is van degene die vonnist.

 

De oorzaak van deze giftige mix, is een verhaspeling van verbod en advies, beloning en straf, en het idee dat 'shaming' geen pijn doet, terwijl het diepe wonden slaat, en etterende littekens nalaat. Ik loop niet weg voor de noodzaak te benoemen wat er mis gaat, maar ik zie geen licht aan het eind van de tunnel. Er zullen altijd mensen bereid zijn om minister te worden, ook al zouden ze moeten beseffen dat dat in deze tijd uitdraait op een beproeving als je geen ziel hebt van schokbeton. Als je niet van kindsbeen af bent opgegroeid met '24/7' belagers die geen kans onbenut laten om je middels 'shaming' uit de weg te ruimen.

 

De 'populaire cultuur' staat stijf van de 'Reality Soaps' en 'Showbiz' programma's waarin het met de dag gekker wordt op dat gebied. Voor alle kranten en zenders is het een 'must' om mensen door de gehaktmolen van het volksgericht te trekken, teneinde hun verveelde publiek zo gek te krijgen geld over te maken. Maar medelijden met de dader snijdt geen hout als je niet bereid bent na te denken over een manier om misstanden te adresseren, als het 'goede gesprek' niet meer helpt. Maar eerlijk, ik zou dolgraag zien dat we deze weg verlaten, en deze aanval op het fatsoen stoppen, voor het niet meer mogelijk is.

 

Schaamte, schuldgevoelens, berouw, en offerbereidheid hangen traditioneel samen met straf. Ook met 'ouderwetse' straf. Al zijn er grote verschillen tussen de ervaringen van mensen onderling, als ze daarover hun verhaal doen. De één lijkt hypersensitief op dat vlak, terwijl de ander benadrukt dat het juist een belangrijke positieve bijdrage leverde. Hier op mijn blog heb ik mij consequent op het standpunt gesteld dat universele, voor iedereen gelijke straffen, logisch lijkt, en dat vanuit de theorie ook is, maar dat het in de praktijk juist zo is dat degenen die niet afwijzend staan tegenover de straf die zij kregen juist reppen over het gevoel dat het 'vertrouwd' was, omdat degene die strafte hem of haar goed kende, en aanvoelde wanneer het te veel dreigde te worden, maar net zo goed wanneer het tekort schoot.

 

Ook waar mensen mij in het verleden schreven over gevoelens die zij hadden die hen tot de conclusie brachten dat 'ouderwetse' straf wel iets voor hen geweest zou zijn, zag je bij de één dat ze het minder beschamend vonden dan de straffen die ze kregen, en vandaar hun voorkeur. Terwijl de ander dat element van die schaamte er juist uitpikte als een onmisbaar ingrediënt. Ik hoor het aan, teken het op, en constateer dat die onderlinge verschillen onmogelijk geadresseerd kunnen worden in een model-aanpak. Wat mij sterkt in het gevoel dat we weg moeten blijven van pogingen om alles te zijn voor iedereen op het niveau van de overheid. Daar komen brokken van. Diepe wonden, etterende littekens, en maatschappelijke infecties die niet te stuiten zijn met een vaccin. 

 

Waar de generatie die nog ervaring opdeed met 'ouderwetse' straffen dat boek heeft dichtgeslagen, met een 'Laat maar zien dan'-houding, of berusting, omdat het een gepasseerd station is, en het verder geen zin meer heeft er 'nostalgisch' op terug te blikken, zie ik een groei van belangstelling onder mensen die er geen ervaring mee opdeden, of slechts zijdelings, die worstelen met de vraag of het iets voor hen geweest zou zijn, maar het moeilijk vinden daar ruchtbaarheid aan te geven, omdat ze niet weten waar dat avontuur gaat eindigen. Wellicht in de lynchpartij van een 'public shaming' als iemand het op zijn heupen krijgt, en een argument zoekt om hen te 'cancelen'? 

 

Mijn compassie met die laatste groep is net zo ongebruikelijk in deze tijd, als mijn medeleven met iemand die voor het oog van de camera gedwongen wordt om zichzelf te geselen vanwege 'ongehoorzaamheid' tijdens zijn trouwfeest. Als ik hem was, of zijn vrouw, zou ik nu een geweldige hekel hebben aan die meute die mij met de wetten die ik zelf had ondertekend te lijf ging. Voor straf zou ik de stofkam door dat hele wetboek halen, en alleen overhouden wat écht verboden dient te blijven. De rest kwam in het 'Boek van Aanbevelingen voor Volwassen Mensen'. Maar ik vrees dat als hij die kant op zou bewegen, hij definitief 'gecanceld' wordt. Want hoezo 'Volwassen Mensen'? En wat moeten we dan met al die juristen? Iets met een gepasseerd station……

Nood breekt wet

Je staat voor een snel rijzende rivier, en alleen aan de overkant ben je veilig. De enige overgang binnen direct bereik is een brug, pal voor je neus. Maar die is ‘eenrichtingverkeer’, en alleen bedoeld voor verkeer van de andere kant. Wat te doen?

 

Persoonlijk heb ik geen moeite met die vraag. In de tijd die het mij kost om die brug over te steken treft u mij aan de andere kant. Maar het mag niet. Mocht er een agent aan de andere kant staan die mij op dat rode bord met die horizontale witte streep attendeert, dan zou ik hem geduldig uitleggen dat het een kwestie was van ‘leven of dood’, en jammer dan voor dat bord. En trouwens, gelet op het snel toenemende gevaar aan de kant waar ik vandaan kwam is het buitengewoon onwaarschijnlijk dat er tegenliggers zouden zijn die ik zou kunnen hinderen. 

 

Er zijn mensen die onder rationeel verstaan dat je niet zelf nadenkt, maar doet wat je doen moet, conform de voorschriften. Alleen op die manier houden we de ‘enen’ en de ‘nullen’ uit elkaar. Digitaal onderscheid tussen ‘goed’ of ‘fout’. ‘Aan’ of ‘Uit’. ‘Eén’ of ‘Nul’. Waar ik mij hier op dit blog sterk maak voor het naleven van de wet, omdat het anders een puinhoop wordt, betekent dat nog niet dat ik van u verwacht dat u stopt met nadenken. Nood breekt wet. 

 

Waar het ingewikkeld wordt, is waar je van een advies een wet maakt die leest als een voorschrift, om vervolgens te gaan gedogen. Of een verbod uit te vaardigen om te discrimineren, maar als het ‘positief’ is subsidieer je het. Logisch? Nee. Allesbehalve logisch. Het leidt tot ‘eigenrichting’, en dan kun je wel monter stellen dat ‘iedereen’ in een bestuursfunctie het begrijpt, maar hoe zit dat met ‘Jan met de Pet’, en ‘Mien Dobbelsteen’? Wat is de hoge nood?

 

Afgezien van mensen die in mij hoe dan ook de baarlijke duivel zien, omdat ik het waag om het op te nemen voor een overleden, bij wet verboden praktijk, zullen de meesten die hier zo nu en dan hun licht opsteken het de ene keer wel met mij eens zijn, in grote lijnen, terwijl ze in een andere bijdrage iets zien wat hen tegen de haren in strijkt. Ik hoop dat het niet een al te grote schok is voor u, maar volgens mij is dat normaal. Wat niet normaal is, dat is dat we in alles streven naar consensus. En wat dat streven naar consensus levensgevaarlijk maakt, is als we het resultaat in beton gieten door er een wet van te maken. Dat is een uitnodiging aan mensen om extreme posities in te nemen in het voortraject, en dat komt de kwaliteit van de dialoog die we nodig hebben in een gezonde samenleving niet ten goede. 

 

Als iemand mij schrijft over een persoonlijke ervaring met ‘ouderwetse’ opvoeding, is dat doorgaans in de vorm van een verhaal. De ene keer uitgebreid, en de andere keer met een beperkte focus waar veel belangrijke informatie ontbreekt. Of je dat nou wil, of niet, maar volautomatische ‘weeg’ je dat verhaal door een eerste poging om je in te leven in de positie van één van de beschreven partijen in dat verhaal. En dat levert een eerste, voorlopig oordeel op. Waarna je vanuit die invalshoek het gesprek aangaat. Als je écht wilt weten wat daar speelde, moet je je best doen om je in te leven in alle betrokkenen, zelfs degenen die niet genoemd worden, of worden afgeschilderd als de baarlijke duivel. De kans is dan groot dat je al meteen zit met een ‘enerzijds’ en ‘anderzijds’. Doorvragen helpt dan om een beter beeld te krijgen, maar nog altijd alleen maar bekeken door de bril van degene die aan jou rapport uitbrengt. 

 

Het vangen van complexe situaties in wetgeving moet je derhalve maar liever niet eens proberen. Je haalt je er vreselijk veel problemen mee op de hals. Zo’n bord die van de brug een overgang maakt die slechts van de hoge naar de lage oever leidt, staat daar niet voor niks. Maar daar kun je tenminste nog uitleggen dat er sprake was van een noodsituatie, en dan moet je al wel een gigantische robot tegenover je treffen die dat niet kan plaatsen. Maar hoe meer complexiteit je toevoegt, en hoe meer gedoogconstructies, of hoe sneller je schakelt tussen ‘verboden’ en ‘toegestaan’, en weer terug, of zelfs ‘verboden’ en ‘aangemoedigd met subsidie en een feest’, hoe groter de kans op brokken. Al helemaal als die wetten niet zijn uit te leggen, omdat ze een consensus-product zijn waarvoor geen rationele onderbouwing te bedenken valt.

Onze natuur die wel wat hulp kan gebruiken

Hoe kom je in gesprek met een generatie die niet aan zichzelf twijfelt, maar alleen aan de anderen die het voor hen verpesten? Hen treft geen blaam. Niet dat ze perfect zijn, maar ze hebben goede bedoelingen, en hooguit ‘tekortkomingen’ waar ze aan werken. Maar hoe kun je resultaten verwachten terwijl het gebouw van hun persoonlijkheid in de steigers staat? 

 

Staat er al een einddatum van de verbouwing in de agenda? Een moment waarop we hen kunnen aanspreken op hun eigen verantwoordelijkheid, en hen vragen rekenschap af te leggen? Nee. Geen vaste datum. Want dat is de dag waarop zij afreizen naar de eeuwige jachtvelden. Tot die dag blijven ze een ‘groot kind’. Het ene moment een toonbeeld van schijnbaar volwassen gedrag, streng anderen toesprekend omdat ze zich niet aan de regels houden. En het volgende moment zijn ze vergeten dat ze een ‘voorbeeldfunctie’ hebben die ze kort daarvoor nog als volmaakte acteur voor de draaiende camera voor het nageslacht hebben vereeuwigd.

 

Politici, burgemeesters, bestuurders, politiefunctionarissen, hoogwaardigheidsbekleders, wetenschappers vallen opzichtig door de mand. Maar zijn we zelf zoveel beter? Het ene moment de mond vol over de vrijheid van meningsuiting, en het volgende staan we op hoge toon te eisen dat iemand wiens mening ons niet aanstaat de mond wordt gesnoerd. En snel een beetje! 

 

Uit de losse pols stigmatiseren we medemensen die dat niet verdienen, terwijl we anderen die zich levensgevaarlijk misdragen in bescherming nemen. We zijn fel gekant tegen ‘racisme’, en om dat te illustreren delen we mensen op in groepen die herkenbaar zijn op grond van de kleur van hun huid, en uit welke etnische groepen hun ouders afkomstig zijn, om de ene groep te kunnen bevoordelen in vergelijking tot de andere groep. ‘Blackface’ (Zwarte Piet) is een anti-emancipatoire expressie die met benzinebommen en ordeverstoring dient te worden bestreden, terwijl de verkleedpartij van de ‘travestiet’ op een voetstuk wordt gehesen als het hoogtepunt van emancipatie. 

 

Mijn insteek hier, gestoeld op het voorstel om mensen zelf aan het woord te laten over hun gevoelens en gedachten, behorende bij een herkenbare ervaring, en zonder oordeel, omdat alleen het gedrag kan stuiten op een wettelijke begrenzing, en dan ook voor alle burgers in gelijke mate, wordt niet begrepen als een waardevolle bijdrage aan waarheidsvinding. Al helemaal niet als dat gepaard gaat met de oproep om vooral eerlijk te zijn tegen jezelf, en bij voorkeur ook tegen anderen als het thema ter sprake wordt gebracht. Of anders je mond te houden. Maar in elk geval weerstand te bieden aan de aandrang om met de meute mee te praten ten bate van de lieve vrede, of het oogsten van kredietpunten die elders weer goed van pas kunnen komen. Bijvoorbeeld als we betrapt worden op een handeling in strijd met onze gepredikte voorkeuren. ‘Sorry’, maar we hadden goede bedoelingen. 

 

Voor een ‘opsporingsambtenaar’ lijken mij dit ronduit onmogelijke tijden. De ene dag staat je baas in zijn hemd, omdat hij de geldende regels niet opvolgt. De volgende sta je bekeuringen uit te delen voor mensen die niet eens tot de ‘risicogroep’ behoren, zoals je baas. Of je houdt iemand aan, en op dat moment wéét je al dat je diezelfde crimineel de volgende dag weer tegenkomt in de stad, omdat dat ‘beleid’ is. Vervolgens krijg je opdracht om scherp te letten op iemand met een politiek niet correct standpunt, zijn of haar woorden te wegen op een goudschaaltje, terwijl je, als je je inleest, denkt: ‘Eigenlijk wel goed dat iemand niet met meel in de mond praat over dat onderwerp!’ En net als je denkt dat het misschien iets is om aan te kaarten, lees je over een collega die met een wapen werd bedreigd, en geen andere mogelijkheid zag dan zijn of haar eigen wapen te gebruiken, wat leidt tot vlammende kritieken in de pers, omdat het ook anders had gekund, en je denkt bij jezelf: ‘Laat maar……….’. 

 

Terwijl je nadenkt over strategieën om uit de wind te blijven, en niet de aandacht op jezelf te vestigen, anders dan als iemand die gehoorzaam de onbegrijpelijke instructies van hogerhand opvolgt, om je kansen op promotie niet te verspelen in een beroep dat toch al niet overdreven goed betaalt, stappen boze en bange burgers in het gat, en dreigen er ‘Amerikaanse toestanden’. En ik zeg niet dat mijn pogingen om dicht op de belevingswereld van het individu te kruipen gegarandeerd dat soort escalatie kan voorkomen. Maar een maatschappelijke structuur die is doortrokken van het realiteitsbesef, en dat wensdenken als basis onder wet- en regelgeving dodelijk is, is volgens mij weerbaarder dan wat we er nu van hebben gemaakt. Alles voor iedereen, betekent in de praktijk dat iedereen met lege handen achterblijft. 

 

Daarnaast zou het mooi zijn als die aansporing tot zelfonderzoek aan het licht zou brengen dat we niet van nature ‘goed’ zijn, en dat het de anderen zijn die onze perfecte persoonlijkheid corrumperen met hun pogingen om ons iets te leren, maar dat onze natuur wel wat hulp kan gebruiken.

Wat is dát nou weer?

Voor iemand die al volwassen was toen het internet geboren werd, is dat medium anders dan voor iemand die de wereld zonder het internet niet kent. Voor mij is het internet primair functioneel. Een gebruiksvoorwerp. Geen integraal onderdeel van wie ik ben, als een extensie van mijn identiteit. Het fenomeen van de ‘influencers’, waarvan sommigen volledig zijn versmolten met hun elektronische ‘persona’, en nauwelijks nog functioneren in de fysieke wereld, kan ik mij niet meer eigen maken. Het staat te ver van mij af, en het staat mij tegen.

 

U merkt dat hier door de lengte, en inkleding van mijn bijdragen, de vormgeving, en het taalgebruik. Het is onaantrekkelijk. Het ligt er duimendik bovenop dat ik het niet moet hebben van de reclame inkomsten of de ‘likes’, en hoeveel mensen mij tot hun elektronische ‘vriend’ verheffen. Ik heb zelfs de ‘comments’-sectie gesloten toen die als een magneet begon te werken voor mensen die menen de vrijheid hebben mensen met een afwijkende mening te mogen schofferen en bedreigen. Waaronder vermoedelijk bezoekers die het als een leuke ‘speelse’, ‘uitdagende’ aanvulling beschouwden die niets om het lijf had. Terwijl ‘prikkelende teksten’ door de meer moderne gebruikers juist beschouwd worden als een bevestiging van je succes. Met een beetje mazzel bezorgt het je een uitnodiging voor een heus praatprogramma.

 

Zo nu en dan kijk ik naar de statistieken die registreren hoe het ‘verkeer’ zich ontwikkelt. Hoeveel ‘hits’. Hoeveel ‘unieke bezoekers’. Hoeveel pagina’s per bezoek. Maar het zegt mij niks. En het kan mij ook niet zoveel schelen. Als er een stevige piek zichtbaar is, trek ik niet voor mijzelf de conclusie dat ik iets geschreven heb wat gewaardeerd wordt door de mensen die hier op bezoek komen. Nog geheel afgezien van het gegeven dat je ‘waarderen’ in deze tijd eerder moet lezen als een argument om terug te keren, ongeacht of men het met je eens is, of dat men zich juist verschrikkelijk aan je ergert. Voor een commerciële website maakt dat niet uit. Een ‘hit’ is een ‘hit’. 

 

Het was wel wennen. Zo’n blog, zeker zonder een levendige commentaar-sectie, is uiteraard hoe dan ook een monoloog. Iemand kan wel reageren via de mail, maar dat voelt als een ‘ingezonden brief’ naar de krant, terwijl je op voorhand weet dat hij niet wordt gepubliceerd. Dus laat maar. Maar voor mij, degene die dat monoloog afsteekt, is een plotselinge daling in bezoekersaantallen alsof je midden in je betoog zit, en de kamer ineens leegloopt. Je weet niet waarom. Is het iets wat je gezegd hebt? Of staat elders de televisie aan, en is het de start van een belangrijke wedstrijd, waar jij het met je geleuter tegen aflegt? En waarom dan die stijging, terwijl je al een tijdje niks meer geschreven hebt? 

 

Een blog is als de ‘leesportefeuille’ bij de kapper of de tandarts. Aangevuld wellicht met mensen die écht geïnteresseerd zijn. Niet noodzakelijk supporters. Maar alles bij elkaar genomen is het eigenlijk een zeer gebrekkig medium voor wie betekenisvolle communicatie wel kan waarderen. En dat wordt alleen maar erger als je te maken krijgt met ‘LifeStyle-verkopers’ voor wie het een broodwinning is. En daar versta ik ook de websites onder met ‘populaire adviezen’. 

 

Ook voor schrijvers van boeken geldt dat het verhaal uiteindelijk eigendom wordt van de lezer, en dat de auteur dat niet kan voorkomen. Maar voor de auteur is dat niet belastend, zo mogen we hopen, want die verdient er zijn of haar geld mee. En het is fictie. Wel is het natuurlijk zo dat een wereld die bevolkt wordt door auteurs, allen onteigend, en niet bij machte om controle te houden over het verhaal, al snel iets onwerkelijks krijgt. Je ziet het terug bij mensen die het internet hebben omarmd vanwege het ‘enorme bereik’, omdat ze daardoor hun ‘boodschap’ met veel meer mensen kunnen delen. Eerst stonden ze in de huiskamer tijdens toevallige bijeenkomsten mensen te indoctrineren, en nu hebben ze een heel stadion! 

 

Dat is een fout van mijn generatie, en generaties die nog niet wakker werden met het internet, en ermee naar bed gingen. Die  nieuwe generaties verblijven in een hybride virtuele wereld waar ze slechts uitkomen om te eten of te gaan slapen. Alle berichten die daarin langs komen schrijven ze niet toe aan een mens van vlees en bloed, maar aan een ‘zender’, die ook als mens kan bestaan, maar dat hoeft niet. Dat kwartje viel bij mij pas écht toen ik met mijn vrouw in de auto in gesprek was, en een ‘virtuele assistent’ er een eigen inbreng tussendoor gooide. Onbedoeld geactiveerd, kennelijk. Het was onwerkelijk, maar voor iemand die nu geboren wordt is het de realiteit. Meer dan de interactie met mensen van vlees en bloed. En zeker waar die lang van stof zijn, en niet ‘hulpvaardig’ genoeg. 

 

Dat idee, dat iemand waar je bezit van neemt door een blog te lezen, of die je tot ‘vriend’ verheft, ‘hulpvaardig’ dient te zijn, en anders verdwijn je weer, is kenmerkend voor de moderne samenleving. Een verzameling consumenten, die de medemens zien als leverancier. En zijn we uitgekeken op dat product, dan stappen we over. Waar we daar ook niet teveel tijd mee kwijt willen zijn, maken we gebruik van een ‘overstapservice’. Laat anderen maar een partner, of een huis, of een garderobe voor ons zoeken, dan kunnen wij verder op het internet. En opvoeding? Wat is dát nou weer!

Het oogt dynamisch

Wie de schone leeftijd van achttien lentes bereikt, is voor de wet volwassen, in Nederland. Wat ‘volwassen zijn’ inhoudt verschilt van de ene tot de andere cultuur. Hier op mijn blog heb ik mij er sterk voor gemaakt dat het betekent dat je vanaf dat moment verantwoordelijk bent voor je eigen keuzes, en geleerd hebt rekenschap af te leggen voor die keuzes. Daaruit volgt dat je handelt in lijn met de wet, en je je houdt aan de restricties die daaruit voortvloeien. Maar ook dat je bijdraagt aan het proces dat leidt tot wetgeving door over bestaande wetten na te denken, en die te bekritiseren waar nodig, zonder angst daar op afgerekend te worden.

 

Volwassenen zijn voor elkaar ‘gelijken voor de wet’, maar niet gelijk, want individueel sterk verschillend, wat de maatschappij als geheel sterker maakt. De ene volwassene kan, binnen die opvatting van volwassenheid, geen aanspraak maken op het eigendom van een andere volwassene, en mag ook niet eisen dat andere volwassenen hem of haar helpen. Uitzondering, binnen dat concept van een samenleving, zijn de erkende medemensen die bij het bereiken van die leeftijd van achttien nog niet op eigen benen kunnen staan. De hulpbehoevenden. Fysiek of geestelijk onmachtig om zich staande te houden zonder een vorm van hulp.

 

In die schets is de volwassene niet iemand die 24/7 zijn eigen weg gaat, zonder rekening te houden met anderen. Evenmin wil het zeggen dat diegene het verder zonder maatschappelijke steun of een klankbord afkan. Maar hij of zij kiest zelf degenen die de benodigde steun verlenen, en bepaalt ook zelf hoe die steun eruit ziet. Zonder bemoeienis van de ouders, of ‘Vadertje Staat’, en een ‘Bemoederende Overheid’. 

 

Binnen dat concept is de volwassene niet iemand met ‘ouderwetse’ idealen, onwrikbaar vastgelast aan een kerkelijk of ideologisch dogma. In de praktijk kan een volwassene er opvallend ‘jeugdige’ ideeën op na houden, en zich (binnen de wettelijke grenzen) gedragen alsof de leeftijd geen vat op hem of haar heeft. Maar nog altijd doordrongen van verantwoordelijkheidsbesef, en de noodzaak rekenschap af te leggen, en mee te praten over wetten en regels.

 

Dat individuele volwassenen binnen dat concept op zoek gaan naar leiding, van een kerkelijke gemeenschap, of een politiek actieve groep vanuit een bepaalde ideologie, of hoogst persoonlijk van een partner, of vanuit de eigen vrije wil de ouders om advies vraagt, is niet strijdig met het concept dat ik schets.

 

Een samenleving waarin volwassenen door de overheid, en hun medemensen, worden gezien, en behandeld, als ‘grote kinderen’, en kinderen als ‘kleine volwassenen’, staat volledig haaks op dat concept, en maakt in de praktijk slaven van ons allen. Het maakt gehakt van de eigen verantwoordelijkheid die gaandeweg opschuift naar blinde gehoorzaamheid, in het bijzonder waar wetten en regels met de waan van de dag veranderen, of meer, danwel minder prioriteit krijgen op golven van overheersend sentiment. Voor bepaalde mensen, die nooit een eerlijke kans hebben gehad om volwassen te worden, voelt het wellicht als een warm bad. Voor volwassenen (in de hierboven beschreven zin) is het een koude douche. 

 

Een ‘Bemoederende Overheid’ en ‘Vadertje Staat’, in de jaren vijftig door George Orwell onsterfelijk gemaakt als ‘Big Brother’, en voor die na-oorlogse generatie iets waar je beducht voor moest zijn, heeft door de eeuwen heen ook grote aantrekkingskracht uitgeoefend op mensen die meenden zo toegang te krijgen tot het concept van het ‘gelukkige gezin’. Alle mij bekende experimenten liepen uit op moord en doodslag, omdat het fenomeen van het ‘generatieconflict’ er niet mee wordt uitgebannen, en die strijd eerder een ongericht karakter krijgt, in de geest van ‘vrijheidsdrang’. Maar zonder het doel dat je mag verwachten bij volwassen mensen, die geleerd hebben waar de grenzen liggen, en hoe je jezelf staande moet houden als verantwoordelijke burger. 

 

Een generatie ‘grote, verwende kinderen’, die geen verantwoordelijkheid meer willen, of kunnen dragen voor hun ‘kleine volwassenen’, aansporen met ‘Toe nou jongens…..’, gaat niet werken. En als ook het geld op is voor het kopen van ‘gewenst gedrag’, omdat de broekriem moet worden aangehaald, dan is het een kwestie van tijd voordat de riem uit blinde woede en frustratie voor andere doeleinden gebruikt wordt dan het ophouden van de te wijde broek. En dat is het begin van het eind voor het ‘gelukkige gezin’. 

 

Andermaal onderstreep ik hier dat mijn weigering om afstand te nemen van het idee dat een ‘ouderwetse opvoeding’, met ‘ouderwetse straf’, een batig saldo op kan leveren, en dat verhalen die daarvan getuigen niet gemakzuchtig terzijde dienen te worden geschoven, op geen enkele wijze de brute terreur van een autoriteit die de controle kwijt dreigt te raken afdekt met de mantel der liefde. Integendeel! Het gaat er juist om dat voor te zijn, door tijdig en gedecideerd in te grijpen, op een wijze die effectief is, en die past bij het individu dat een scheve schaats rijdt. In het besef dat geen enkele universele aanpak, en ‘digitale’ methode, vastgesnoerd door wet- en regelgeving, recht doet aan dat uitgangspunt. 

 

De aarzeling om ‘tegendraadse geluiden’ in te voeren in de doorgaande maatschappelijke discussie als alles eigenlijk nog goed gaat, is begrijpelijk. Je wilt niet de aandacht op jezelf vestigen als ‘spelbederver’. Maar als de resultaten in de competitie beginnen tegen te vallen, ontstaat het gemor. Eerst aan de zijlijn, en op de reservebank. Maar uiteindelijk slaan de vlammen uit het dak, en valt er van het team geen geheel meer te smeden. In de sport is het dan een kwestie van nieuwe spelers kopen en de trainer vervangen. In een gezin, en een land is dat geen optie.

 

Van mijn kant ben ik op mijn hoede voor dat omslagpunt, als iedereen ineens gretig wordt om een boekje open te doen, maar dan ook gekoppeld aan een onrealistisch verwachtingspatroon. Ik ben niet degene die de ambitie heeft uw wagentje te trekken. Waar ik u vraag om uw verhalen met mij te delen, is dat niet om munitie te hebben voor een strijd die ik wil voeren. Zie mij in dat verband liever als degene die het allemaal van enige afstand aankijkt, en hoofdschuddend toeziet hoe de meute van het ene uiterste naar het andere rent, en terug, zonder vooruit te komen. Het oogt geweldig dynamisch, en er gebeurt een hoop, maar wat heeft het ons gebracht?

View older posts »

Zoeken