BLOG

Hoe word je een horror-opvoeder?

Liefst vijfenzeventig procent van alle jongeren die te maken kregen met professionele jeugdzorg blijkt te zijn mishandeld of misbruikt. Zij zullen door de belastingbetaler, die eerder al opdraaide voor die zorg, en het recent afgeronde onderzoek daarnaar, ruimhartig worden ‘gecompenseerd’. Oftewel ‘afgekocht’. Hoe je zou moeten bepalen hoe hoog die afkoopsom zou moeten zijn, kan ik u zelfs bij benadering niet zeggen, omdat ik nog van een generatie ben die lichte braakneigingen moet onderdrukken als iemand meent dat geld hier een pleister op de wonde zou kunnen zijn. En al helemaal als dat het geld van een ander is, die geen blaam treft voor wat daar is misgegaan. 

 

Het behoeft hopelijk geen betoog dat ik mij wel degelijk realiseer dat er tussen die inmiddels volwassen medemensen gevallen zitten van kinderen die op mensonterende wijze zijn behandeld in de ‘zorg’, door mensen in dienst van de overheid, of onder hun verantwoording, en in geselecteerde instellingen die geacht werden die kinderen liefdevol op te vangen, nadat ze van hun ouders gescheiden waren. Door de oorlog, door een ongeval, door ziekte, verlaten, of bij de geboorte al afgestaan, of weggehaald uit huis omdat de ouders niet capabel waren, in de ogen van diezelfde overheidsinstellingen. Trauma op trauma. 

 

Anderzijds ben ik wel benieuwd naar de werkwijze van de commissie die dit heeft onderzocht, want als je iemand vraagt: ‘Ben jij destijds misbruikt of mishandeld?’, terwijl diegene weet, of kan vermoeden, dat ‘Ja’ recht geeft op ‘compensatie’, en ‘Nee’ betekent dat je met lege handen achterblijft, dan valt er wel iets af te dingen op de kwaliteit van dat onderzoek. Dat blijft een punt van discussie, waar je intuïtief toch snel de neiging hebt om in dit soort kwesties ruimhartig te zijn. Liever op de koop toe nemen dat iemand zich verrijkt op basis van een leugen of aangedikt verhaal, dan tegen iemand die compleet verkreukeld uit die ‘zorg’ tevoorschijn is gekomen zeggen dat er geen bewijs (meer) is voor of tegen die claims. 

 

Zonder een oordeel te willen vellen over hoe u hier in zit, zeg ik voor mijzelf dat geen geld ooit zou volstaan om mij af te kopen als ik misbruikt of mishandeld zou zijn. Er zijn zeker interacties geweest in mijn leven waarbij ik meen terecht aanspraak te kunnen maken op slachtofferschap, maar geen financiële transactie zou volstaan om mij te ‘compenseren’. En al helemáál niet als de dader niet degene is die betaalt. Het zou mij eerlijk gezegd woedend maken. ‘Adding Insult to Injury’. Maar dat komt omdat ik niet ‘modern’ ben, maar ‘ouderwets’. 

 

Deze ontwikkeling zet de deur open voor een vervolg, waarbij u binnenkort een vergoeding kunt claimen van uw ouders als u meent misbruikt of mishandeld te zijn, zonder noodzaak daarvoor ook het bewijs te overleggen. Het is in die zin jurisprudentie. Zelf maak ik mij niet direct zorgen, maar hoe gaat de maatschappij eruit zien als volwassenen tot tientallen jaren nadien nog een claim kunnen neerleggen bij degenen die hen hebben opgevoed, omdat het ‘horror-ouders’ waren? Wie is er dan nog zo gek om kinderen op de wereld te zetten onder dat gesternte? Of is dat ook de bedoeling van deze insteek?

 

Het probleem is daarbij dat wat destijds niet gezien werd als mishandeling, nu wel als zodanig wordt aangemerkt, en recht geeft op ‘compensatie’. Dus ook wat nu juist de norm is, kan in de toekomst worden beschouwd als mishandeling (een ‘handeling die mis is’), en recht geven op ‘compensatie’. De ‘helikopterouders’ van nu, of de ouders die zich kleurenblind werken om hun kinderen alles te geven wat hun hartje begeert, terwijl ze de opvoeding uitbesteden aan ‘professionele’ instellingen, kunnen in de toekomst worden aangewezen als ‘horror-ouders’, omdat ze hun kinderen elke vrijheid ontnamen om fouten te maken, of omdat ze er nooit waren als die kinderen hen nodig hadden. En wie nooit gestraft werd, kan in de toekomst wellicht claimen dat die ‘slappe’ houding hen volledig heeft doen ontsporen, wat die opvoeding kenmerkt als een vorm van verwaarlozing, ondanks alle goede bedoelingen, en daarmee dus mishandeling. 

 

Wat ik dan voor mij zie, is een horror-samenleving, waarin kinderen nog slechts uit een ‘broedmachine’ komen, omdat geen zinnig mens het nog in zijn of haar hoofd haalt om dat soort risico’s te lopen. En als de nieuwe aanwas nog slechts uit een broedmachine komt, staat het de eigenaar van die machine vrij om ‘defecte exemplaren’ te termineren voor ze problemen veroorzaken voor het ‘bedrijf’ of de ‘overheid’.

 

In de basis is er niks mis met mensen vragen naar hun ervaringen, en hen ook te vragen die ervaringen te beoordelen. Sterker nog, dat was hier vanaf het prille begin de insteek. Ik liep daarbij zelf op tegen het probleem dat er wellicht mensen niet helemaal eerlijk waren, omdat het ze voordeel opleverde als ze de enquêtes die ik had uitgezet benutten voor het voeden van hun fantasiewereld. Had ik er een financiële beloning aan gehangen als mensen de antwoorden zouden geven die pasten in mijn straatje, dan was het overduidelijk geweest dat ik een agenda had. Hoe je mensen in deze tijd zo gek kunt krijgen eerlijk te zijn over zulke beladen onderwerpen als de opvoeding van kinderen, weet ik niet. Ik heb de hoop opgegeven, en zie het verder wel gebeuren. Ik ben er zeker van dat de mensen die voor dit beleid tekenen er van overtuigd zijn dat ze goed bezig zijn. Deze bereidheid om te strooien met geld ter ‘compensatie’ van leed levert beslist stemmen op, en met die stemmen kunnen ze weer nóg meer mooie dingen doen voor ons, de slachtoffers. 

 

Het enige waar ik mij voor mijzelf zorgen over maak, is dat het zo erg uit de hand kan lopen, dat wat je zelf ooit deed, of naliet, verder zonder betekenis is, en dat je bij associatie gekoppeld kunt worden aan de grootste monsters, die ‘net zo zijn als jij’, domweg omdat je pleit voor meer ‘common sense’.

Een reactie

Het irriteert mij meer dan ik u zeggen kan dat mensen niet meer luisteren, en niet kunnen lezen, maar op basis van ‘steekwoorden’ hier of daar een register opentrekken in hun verstopte ‘Twitter’-brein, en beginnen te praten of te typen. De enige reactie die ik recent ontving, was een verwijzing naar een zaak die blijkbaar in Duitsland heeft gespeeld, waarbij een moeder haar dochter van zeven in een hondenkooi opsloot. Degene die mij schreef meent dat het karakteristiek is voor een ‘ouderwetse’ ouder. Ik niet. Ik vind het karakteristiek voor een (bepaald soort) moderne ouder. 

 

De ironie is, dat de rechtbank het onmenselijk vond wat die moeder deed, en daarom veroordeelde de rechter haar tot tweeëneenhalf jaar in de kooi van de overheid. Vrijheidsberoving is tijdloos, maar juist hélemaal iets voor moderne mensen. Er gaat geen dag voorbij, of er staat weer in de krant dat iemand pleit voor langere gevangenisstraffen. Hier op dit blog schrijf ik nergens dat ik daar een voorstander van ben. Sterker nog, ik ben er nadrukkelijk een verklaard tegenstander van. 

 

Ja, ‘ouderwetse’ ouders en opvoeders maakten er gebruik van. Een paar dagen geleden schreef ik nog over een tiener die ‘detention’ (nablijven = vrijheidsberoving) opgelegd had gekregen, maar de voorkeur gaf aan enkele slagen met een ‘paddle’ op het zitvlak. Zonder daar een aanbeveling in die richting bij te voegen, maar met het voorstel om nou eens serieus te kijken naar de motivatie van degenen die daar de voorkeur aan geven, boven vrijheidsberoving, of ‘shaming’. Het gaat het ene oor in, het andere weer uit. 

 

Toegegeven, degene die reageerde door mij dat artikel van die Duitse moeder te sturen wil dat kinderen hoe dan ook in volledige vrijheid groot worden, waarbij de volwassenen zich weg moeten cijferen, terwijl ze zich in hun vrije tijd onledig houden met ‘rollenspel’ met slaag en ‘infantilisering’ als vermaak. Het is mij helaas niet gegeven dat te begrijpen als een realistisch alternatief. Ik kan mij er geen voorstelling van maken hoe zo’n samenleving zou functioneren, geheel los van de vraag of die beter is dan de ‘ouderwetse’ samenleving, waarin kinderen verantwoordelijkheidsbesef wordt bijgebracht, en de bereidheid om rekenschap af te leggen. Maar los van de ‘technische’ vraag hoe dat zou moeten werken, is het bizar om te veronderstellen dat een menselijk wezen dat achttien jaar lang als een koe door de grenzeloze weide hobbelt, zonder gevaar voor zichzelf, bij het bereiken van de leeftijd van achttien lentes als bij toverslag volwassen gedrag zou gaan vertonen conform het kennelijke concept dat die bezoeker aanhangt. Het is niet eens een utopie. Het is een decadente zinsbegoocheling die hooguit één of twee generaties standhoudt, als er voldoende vrijwilligers zijn die afstand willen doen van hun ouderschap, waarna de hele zaak implodeert en degenereert. Terug naar de natuur, en het recht van de sterkste. 

 

Mijn hele hart huilt als ik lees dat moderne ouders een heel arsenaal aan methoden mobiliseren om kinderen van hun vrijheid te beroven. De vrijheid die ik ken uit mijn eigen jonge jaren. De vrijheid om het vertrouwen dat ouders in jou stelden te beschamen, als je bereid was de prijs die daar op stond te betalen, maar voor het overige was je écht vrij. Werd je niet getraceerd middels je telefoon. Niet beloerd met een camera. Niet overal gebracht en gehaald. Was er geen waslijst met instructies en ‘toetsingscriteria’ voor locaties waar je speelde, en was niet de hele wereld gecapitonneerd om builen en schrammen te voorkomen. Ik kreeg nooit ‘huisarrest’. Onze woning stond het ook niet toe. En mijn ouders hadden wel wat anders te doen dan mij te bewaken. Ik was vier, in de Randstad, toen ik alleen, met een klasgenootje, naar school liep, elke dag. ’s Ochtends, tussen de middag terug, na de lunch weer naar school, en om vier uur weer naar huis. Twee kilometer enkele reis, met de ‘benenwagen’. Er waren ‘zebra’s’, maar nog geen ‘klaar-overs’. Maar het was geen grote grazige weide waarin je risicoloos rond kon banjeren. Er waren belangrijke regels. En die werden gehandhaafd met straf. Niet voor de ouders, maar voor jou. En dus niet in de vorm van een boete, want geld had je niet. 

 

U heeft het volste recht om u te verzetten tegen die ‘ouderwetse’ kijk op opvoeden, en u mag blij zijn dat u toen niet leefde, maar nu. U heeft dan de wind in de zeilen, want nu doen we het beter. De wetgever heeft het ‘ouderwetse’ opvoeden uit de vergelijking gehaald, en u en de kinderen ‘bevrijd’ op een manier die op mij overkomt als een ‘Gouden Kooi’, of een ‘Glazen Huis’, met op de achterhand de gevangenis en een weelde aan vergelijkbare straffen voor jong en oud die geënt zijn op ’beroven’. Vrijheid, geld, status, gevoel voor eigenwaarde, toegang tot ‘diensten’, en het recht op leven en fatsoenlijke zorg. Het is niet mijn ding, maar ik pas mij aan. U zegt dat het beter is? Laat maar zien dan.

De tijd van consequenties

Elke keuze die we maken heeft consequenties. Op het moment dat we die keuze voorgelegd krijgen is het lastig, of zelfs onmogelijk, om alle consequenties te overzien. Als de consequenties pas veel later zichtbaar worden, is het als regel vrij eenvoudig om andere oorzaken aan te wijzen als die consequenties negatief uitpakken. In de politiek wordt dat ook wel aangeduid als ‘spin’. Al heeft het daar ook betrekking op het verdraaien van de actualiteit om electoraal voordeel te behalen. In de taal van de ‘ouderwetse’ mens spreekt men over ‘smoesjes’. 

 

Met deze bijdrage daal ik weer af richting ‘maatschappijkritiek’, aansluitend bij de actualiteit, maar zonder verborgen boodschap. Ik heb er geen begin van enige behoefte aan om verzeild te raken in een woordenstrijd over oorzaken en gevolgen. De inspiratie voor deze bijdrage haal ik uit het bericht dat de burgervader van Rotterdam heeft aangekondigd dat als minderjarigen betrapt worden op het bij zich dragen van een mes, de ouder(s) een boete krijgen van €2500. Want de overheid begint haar grip op de situatie kwijt te raken, en men is bang voor meer steekincidenten, zoals in Londen en andere Britse steden.

 

U voelt ‘m al aankomen uiteraard, als u hier al wat langer leest wat ik daarover te melden heb. Mijn eigen ‘ouderwetse’ moeder greep op ‘ouderwetse’ wijze in nadat buurmeisjes kwamen melden dat ik met een mesje had lopen dreigen. In het gearchiveerde deel van dit blog vroeg ik bezoekers naar hun oordeel, waarbij ik de optie van een ‘ouderwetse’ ingreep nadrukkelijk open liet, onder vermelding van het gegeven dat ze zich in moesten beelden dat die ‘ouderwetse’ ingrepen nog niet bij wet verboden waren. Vervolgens ging ik aan de haal met het resultaat, en schreef ik meerdere bijdragen over dat specifieke incident, in een poging het van alle kanten te belichten om grip te krijgen op de beleving van de dader, de slachtoffers, de ouders en de samenleving. Omdat er een kans is dat bezoekers participeerden die er een uitnodiging in zagen voor ‘rollenspel’, was de enquête zelf, en waren de daardoor geïnspireerde teksten misplaatst, terwijl het nut omstreden was nu we in een andere tijd leven.

 

In de tijd van de consequenties. 

 

Stel, een alleenstaande moeder, zonder de inmiddels geschrapte alimentatie voor zichzelf, werkt keihard om haar hoofd boven water te houden, zoals de maatschappij van haar verwacht. Ze heeft de opvoeding van haar kinderen uit handen gegeven aan de overheid, of door de overheid gesubsidieerde professionals. ‘Opvang’ en school, eventueel met zorgverleners als er al problemen waren, wat in dergelijke situaties bepaald niet ongebruikelijk is. Ook de politie blijft op afstand, conform de modernste inzichten, en ziet er vooral op toe dat de ouders de wettelijke restricties op het hanteren van straf respecteren. Waar het uit de klauw giert, sturen ze die ouders meer hulpverleners op het dak, die beslag leggen op de ‘quality time’ die nog resteert naast het werk. Maar ondanks alle professionele hulp en deskundigheid ontspoort dat kind, tot wanhoop van de moeder. En ja hoor, opnieuw gepakt met een mes of iets wat daarvoor doorgaat. Prompt valt de boete die de burgervader heeft aangekondigd op de mat. 

 

Volgens mij wil je je als moeder dan het liefst verhangen. Het dwingt je om extra te gaan werken zodat je nóg minder ziet van je kinderen, die je toevertrouwt aan de deskundige professionals in de opvang, zorg en het onderwijs, met op de achterhand de politie, die er echter is om zoveel mogelijk geld binnen te halen via het systeem van boetes, en pas als er doden vallen snoeihard ingrijpt. Je bidt en smeekt bij je kind, dat echter geen begin van begrip heeft voor de précaire situatie waarin die moeder zich bevindt, en voor de neus weg opmerkt dat ze er ‘toch nooit is’, en dat hij of zij meer heeft aan de vriendjes en vriendinnetjes die het allen reuze spannend vinden om te sollen met een lethargische overheid, en pretentieuze professionals met hun ‘tekstboek’-oplossingen waar ieder begin van empathie in ontbreekt. 

 

Mocht je als alleenstaande moeder inderdaad de handdoek in de ring gooien, en aandacht vragen middels een wanhoopsdaad, of een verzoek tot ‘levensbeëindiging’ omdat je er geen gat meer in ziet, dan heeft de moderne maatschappij daar alle begrip voor. Als je niet bij de eerste poging ook succesvol bent, krijg je ‘hulp’ van het hele alfabet aan instanties dat is opgetuigd door de overheid om mensen tenminste ‘waardig’ te laten vertrekken. 

 

Het is onbehoorlijk als u uit bovenstaande schets de conclusie trekt dat ik pleit voor herinvoering van slaag als straf, alsof de problemen dan uit de wereld zouden zijn. Het is een complex probleem dat niet kan worden opgelost door één aspect te veranderen. Ik heb mij in eerdere bijdragen al bezorgd getoond over zo’n ontwikkeling als mensen op enig moment welbewust de wet aan hun laars lappen, in de hoop dan tenminste hun kind te kunnen redden, ook al lopen ze zelf tegen een betonnen muur op. En ook het terugdraaien van de wet die ‘ouderwetse’ opvoedkundige ingrepen blokkeert levert geen soelaas. Zeker op de korte termijn, en zonder verregaande maatschappelijke ingrepen die ook de onderliggende problemen adresseren, is de kans op ernstige ontsporingen dan alleen maar groter.

 

De burgervader van die grote havenstad, en de burgermoeder van de hoofdstad van Nederland, waarvan de zoon recent met een vuurwapen werd aangehouden, zitten zonder enige twijfel vol goede bedoelingen. Ze hebben het volste vertrouwen in hun collega’s in de residentie die met elke nieuwe dag weer meer wetten en regels uitvaardigen om ons land nóg beter te maken, terwijl ze toegeven aan de roep om nóg strengere straffen. Heel het land staat te juichen bij de welvaart die het gevolg is van nagenoeg volledige werkgelegenheid voor mannen en vrouwen. Opleidingsinstituten braken aan de lopende band nieuwe professionals uit die, gewapend met de nieuwste tekstboeken, de maatschappij in trekken om kinderen op de rails te houden, of te zetten, en de ouders te ‘coachen’ en te beboeten, op weg naar een betere wereld. 

 

Mijn hoogst persoonlijke verzuchting, dat ik blij was met een ‘ouderwetse’ moeder toen het spannend werd, is niet meer dan dat. Als ik omkijk, en stel dat het in die tijd, voor mij, feilloos heeft gewerkt, en als ik de klok terug zou draaien en zelf als ‘Caesar’ moest oordelen, ‘Duim Omhoog’, of ‘Duim Omlaag’, ik mijzelf opnieuw zou veroordelen tot die ‘ouderwetse’ ingreep, in die tijd, spreek ik mij niet uit over wat nu nuttig en nodig is in deze tijd. Sterker nog, ik zou het écht niet weten. We hebben er, samen, zo’n ingewikkeld verhaal van gemaakt, dat ik slechts met ontzag kan kijken naar ouders die het klaarspelen om hun kinderen ongeschonden als volwassenen af te leveren. In de praktijk zijn dat er in deze tijd niet veel die daarin slagen. De meeste ouders leveren op z’n best volwassen kinderen af. Min of meer ongeschonden de eerste achttien jaar overleefd, maar niet bij machte om zichzelf staande te houden zonder hulp.

Licht of duisternis?

Opvoeding, ‘ouderwets’ of ‘modern’, gaat niet over straf, maar over normen en waarden. ‘Ouderwets’ is bereid die met kracht te verdedigen. ‘Modern’ laat het op zijn beloop, of besteedt het uit. Op dit blog heb ik niet overdreven veel aandacht besteed aan die normen en waarden, en ook uitgelegd waarom. Om te beginnen heb ik niet het idee dat mijn eigen normen en waarden superieur zijn aan die van u, waardoor ik het niet op mijn weg vind liggen u de wet voor te schrijven. Uiteenlopende culturen slagen erin een structuur te bieden die appelleert aan de behoeften van mensen, al zijn er altijd ‘dissidenten’. 

 

Enige cultuur die erin slaagt een grote diversiteit aan structuren onderdak te verschaffen heeft mijn voorkeur. Elke structuur beschrijft een collectief verband met normen en waarden die begrepen worden als een ‘strijd tegen de dood’. Een strijd tegen verloedering, onnodig lijden, verval, chaos, degeneratie. Kortom, tegen de dood. De eigen sterfelijkheid is een gegeven, maar de structuren die mensen bedenken beloven elk individu dat participeert zicht op een ‘verlenging’, en hogere kwaliteit van het leven. Of, in sommige gevallen, de belofte van een beter leven in het ‘Hiernamaals’, of na de wedergeboorte. Meer aardse structuren beloven een hogere kwaliteit van het leven voor het individu, en een betere toekomst voor volgende generaties. 

 

‘Ouderwets’ ziet dat als een persoonlijke opdracht richting de eigen kinderen, waar ‘modern’ zich het aanbod om de opvoeding van de eigen kinderen over te dragen aan het collectief met beide handen aangrijpt. Uit eigen onzekerheid, of om de handen vrij te hebben voor het verbeteren van het eigen leven. Daarnaast zijn er ‘modernen’ die helemaal niet opvoeden, omdat ze menen dat iedereen het volste recht heeft op een geheel eigen structuur, en elke concessie aan die hoogst individuele beleving van het geluk is een gegronde reden om wild van je af te slaan. Wellicht nog niet direct letterlijk in eerste instantie, maar iedereen die in de weg staat krijgt het dringende advies om ‘hulp te zoeken’, want met hen zelf kan niks mis zijn. 

 

In systemen die een beter leven beloven in het ‘Hiernamaals’, of een wedergeboorte, zijn mensen in bepaalde gevallen bereid hun eigen leven te offeren, omdat ze geloven dat het hen persoonlijk een ‘ticket’ geeft voor iets beters. Seculiere systemen genereren minder snel offerbereidheid, maar voor de eigen kinderen, en de grote liefdes of diepe vriendschappen is men in bepaalde gevallen ook daar bereid offers te brengen. 

 

Van een geheel andere orde is het ‘moderne’ idee dat als het leven tegenvalt, je er gewoon uit moet stappen. Of dat je dat moet doen om ‘de planeet’ te redden, of om het een of andere abstracte concept te dienen. Of dat je pas ‘leeft’ als je jezelf pijn doet en schade toebrengt. Niet dat het een geheel nieuw fenomeen is, maar wel op die schaal waarop we er nu getuige van zijn. Recent kwam ik een artikel tegen waarin aandacht werd geschonken aan de opinie van een Britse hoogleraar die verkondigde dat het menselijk ras diende uit te sterven om de planeet te redden. De betrekkelijk jonge dame was geheel verbouwd en versierd met permanente beschilderingen en spijkers conform het hedendaagse modebeeld, en blijkbaar door haar vakgenoten uitverkoren om studenten op te leiden die toekomstige generaties op het juiste spoor moet zetten. Ik erken ruiterlijk dat ik mijn kinderen liever een andere boodschap meegeef.

 

Steeds vaker lijkt het alsof mensen niet zozeer in paniek zijn als ze uiteenlopende bedreigingen met overdreven veel pathos onder de aandacht brengen, maar alsof ze ernaar verlangen omdat het hun leven ‘interessant’ maakt. Dat het een perverse vorm van verveling is die hen motiveert. Flirten met de dood, zoals sommigen doen die gevaarlijke sporten beoefenen, is nog iets anders dan het macabere cultiveren van chaos, verderf, ontreddering, mutilatie en dood. Die eerste groep mag dan, in uw en mijn ogen, onverantwoorde risico’s nemen, maar hun ultieme ‘kick’ is nog steeds de overwinning op de dood, en het vinden van een ‘hoger niveau’. Als een virus ons bedreigt, zullen ze wellicht de ‘held’ uithangen met groot gevaar voor eigen leven, maar hun doel is dat virus te verslaan. De categorie waar ik het over heb lijkt zo’n virus welhaast met open armen te ontvangen. Niet, zoals vroeger wel het geval was, als een ‘Straf van God’, maar als een ‘avontuur’ om hun zinloze leven ‘kleur’ te geven. 

 

Als de normen en waarden die een gemeenschap karakteriseren een ronduit destructief karakter krijgen, en het ‘eervol’ wordt om afstand te nemen van wie je bent, om niet te zeggen dat walging die zich naar binnen richt wordt aangemoedigd door onvrede tot norm te verheffen, is dat voor mij als ‘ouderwetse’ mens een probleem. Als nagenoeg iedereen rondloopt met het idee dat anderen er op uit zijn om je nadeel te berokkenen, en dat alles wat je hebt bereikt jouw persoonlijke verdienste is, waarbij je niet langer ‘dankzij’ die anderen trots mag zijn op jezelf, maar exclusief ‘ondanks’, dan wordt het penibel. Alle ‘Groten’ die de mens heeft voortgebracht stelden op enig moment dat zij het voorrecht hadden om op de schouders van reuzen te staan. Sabel die reuzen neer, vertrap hen, spuug op hen, en de dood komt sneller dan de duisternis in de tropen.

De voorkeur van de dader

Mishandeling, en misbruik van kinderen (en volwassenen!) is gruwelijk, en misdadig als het met opzet ('willens en wetens') plaatsvindt, met een volwassene als dader. Probleem is dat ik mishandeling definieer als een 'handeling die mis is', waarbij ik mij concentreer op het oordeel van degene die de 'handeling' ondergaat. Terwijl een jurist, en de beleidsmakers die de wetten schrijven, gevoed door 'deskundigen' die hen adviseren, 'digitale' definities en nauw omschreven toleranties eisen. 

 

Bij het invoeren van een verbod op de 'opvoedkundige tik' stond ik niet te juichen, maar wat mij écht tegen de borst stuitte, was dat de verantwoordelijke minister erbij zei dat er wel 'gedoogruimte' was voor ouders en opvoeders die op enig moment uithaalden in een opwelling. Dat trok blijkbaar de hele volksvertegenwoordiging over de streep, want de wet werd met unanieme stemmen aangenomen. Ik heb mij hier op mijn blog steeds op het standpunt gesteld dat een wet kristalhelder paal en perk moet stellen aan duidelijk herkenbare handelingen. Overmacht, zelfbescherming of het noodlot kunnen een valide reden zijn om de hand over het hart te strijken, maar een verlies van controle niet. Daar denkt de wetgever in deze tijd dus anders over. En mijn stelling is dat je daardoor de deur openzet voor méér mishandeling en misbruik, en niet minder. Maar ook voedt het de corrupte neiging om mensen aan te praten dat ze slachtoffer zijn, waar ze zichzelf geen slachtoffer voelen, of zelfs eerder gezien zouden moeten worden als 'medeplichtig'.

 

In de context van slaag als straf stelde ik daarom in het gearchiveerde deel van dit blog nadrukkelijk de vraag waarom een kind ouders, of anderen die lijfstraffen hanteren provoceren, en hoe het kan dat iemand zelf kan vragen om een pak slaag, terwijl dat gezien wordt als een wrede, onmenselijke straf. Dat laatste aspect hing ik niet op aan wat we 'volwassen rollenspel' noemen, want dan wordt het nog eens oneindig veel ingewikkelder. Maar ik hing het op aan een nieuwsbericht uit de Verenigde Staten, waar een tiener die 'detention' (nablijven) opgelegd had gekregen er de voorkeur aan gaf met een 'paddle' op het zitvlak te worden gestraft, iets waarvoor haar moeder toestemming gaf, maar vervolgens bezwaar aantekende tegen de uitvoering. En daardoor kwam het in het nieuws. 

 

Mijn vraag blijft dan echter waarom die leerlinge er de voorkeur aan gaf slaag te krijgen. En mijn antwoord is dan: Ik zou het u niet kunnen vertellen, dat zul je haar zelf moeten vragen. De kans is dan echter groot dat je geen bruikbaar antwoord krijgt als je écht wilt weten hoe die keuze tot stand kwam. Eenvoudigweg omdat ze dat zelf ook niet weet. Tal van gedachten, en een regenboog van gevoelens spelen daarbij een rol. Daar kunnen gedachten en gevoelens tussen zitten die je niet met anderen wilt delen, omdat je beseft dat ze controversieel zijn. Wat echter niet noodzakelijk afbreuk doet aan de effectiviteit van die straf. De menselijke geest is onnavolgbaar complex, en het is aan de ouder of opvoedkundige om ervoor te zorgen dat de straf begrepen wordt als een straf, en niet als een opening naar misbruik. Ik gaf daarbij het voorbeeld van leerlingen die 'verliefd' zijn op een leerkracht, en 'aandacht vragen', waarbij ze 'nablijven' als een geschenk zien, als dat met hun favoriete docent of docente is. De docent of docente die dat bemerkt dient passende maatregelen te nemen om dat aspect uit de vergelijking te halen. 

 

Voor mij was dat aanbieden van een keuze tussen lijfstraf en 'detentie' op Amerikaanse scholen, in districten waar slaag als straf nog niet bij wet verboden is, en veel voorkomt, interessant voor de gedachtenvorming. Om een indruk te krijgen van de belevingswereld van u, de bezoekers van deze website, stelde ik een enquête op die was geïnspireerd door een andere actuele zaak die in de Verenigde Staten had gespeeld. Een tiener had geld gestolen van zijn zus, en in lijn met de groeiende weerstand tegen slaag als straf, ook in de Verenigde Staten, hadden zijn ouders hem op straat geparkeerd met een bord waarop stond dat hij had gestolen van zijn zus. 'Public Shaming' wordt in de Verenigde Staten, maar ook elders, opgelegd door rechters. En het maakt ook deel uit van het complete oeuvre aan straffen dat we in ons land kennen, van gevangenisstraf, tot en met taakstraffen, waarbij iemand herkenbaar is als 'gestrafte'. En dat is dan nog los van de gruwelijke (in mijn ogen) lust waarmee uiteenlopende groepen activisten gebruik maken van de televisie en de krant om mensen waar ze het niet mee eens zijn, of die zij zien als 'verdachten', te drogen te hangen. Ik sta daar in deze tijd praktisch alleen in, zo lijkt het, maar ik vind die moderne variant van de 'schandpaal' geen humane oplossing voor maatschappelijke problemen.

 

De uitkomst van die enquête doet er verder niet meer toe, gelet op het gegeven dat ik niet kan weten in hoeverre er gebruik van is gemaakt door mensen die slaag niet zien als een straf, maar als een beloning in een 'volwassen rollenspel', dus vergeet dat maar. Toch denk ik dat het veilig is om te zeggen dat er wel degelijk mensen zijn die heel nadrukkelijk, en welbewust, opteren voor dat pak slaag als het alternatief 'Public Shaming' is. Of een straf waar 'Public Shaming' onderdeel van is. 

 

Het leverde mij trouwens ook kritiek op van mensen die meenden dat als de voorkeur uitging naar slaag als straf, dat alleen maar kon betekenen dat 'Public Shaming' beter was. Dat is typisch de reactie van mensen die maar op één ding uit zijn, en dat is spijkerharde vergelding en afschrikking. Wat het doet met de dader interesseert hen helemaal niks. En dat gaat zelfs zover, dat als die vergelding leidt tot een definitieve breuk tussen de dader en de maatschappij, waardoor die dader buiten de samenleving komt te staan, als een paria, ze dat alleen maar toejuichen. Zo zit ik er dus niet in. 

 

De ironie is, dat waar we kijken naar dat hiervoor beschreven geval van dat meisje dat zelf koos voor slaag als straf, waar haar moeder toestemming voor gaf, maar vervolgens een hoop misbaar maakte omdat ze meende dat de procedure niet correct was geweest, dat kind ook nog eens 'Public Shaming' erbij kreeg. Compleet met cameraploegen die haar kwamen interviewen, en stukken met foto in de krant. Ik zelf vind dát gruwelijk en mensonterend, waarbij de kans dat je van dat meisje zelf een eerlijke verklaring krijgt volgens mij 'min nul' is. Dat soort interventies van buitenaf door mensen die ook in dat deel van de Verenigde Staten een verbod op de 'opvoedkundige tik' willen, is manipulatief, en dat kind is daarin een gijzelaar. Misbruik, dus.

 

Hopelijk kunt u het bovenstaande lezen en begrijpen als een poging de filosofie die schuil gaat achter straf een plek te geven in een turbulente wereld die gedreven wordt door de waan van de dag, kijkcijfers, 'likes', en dus effectbejag, zonder stil te staan bij de consequenties. Waarom iemand kiest voor slaag als straf, of achteraf tot de conclusie komt dat het de beste straf was, of geweest zou zijn als die op het menu had gestaan, is bij mijn weten nooit serieus onderzocht. Maar ik erken direct dat de spreiding in de motivatie die zo'n onderzoek zou laten zien geen aanknopingspunten oplevert voor de formulering van wetten en richtlijnen. Overigens geldt dat voor alle straffen. 

 

Derhalve kan ook deze bijdrage niet worden gelezen als een pleidooi voor, of tegen slaag als straf. Niet voor, of tegen de alternatieven. En gelet op de kans dat straf wordt gezien als mishandeling, of de opmaat voor misbruik, is het alleen al daarom iets waar je maar beter spaarzaam mee om kunt springen. Elke kans die je hebt om te voorkomen dat je moet straffen, moet je als ouder of opvoeder met beide handen aangrijpen. Dat moet het vertrekpunt zijn. Maar als een kind of volwassene willens en wetens gedrag vertoont dat niet door de beugel kan, wat doe je dan?

Over de functie van het briefgeheim

Het 'ouderwetse' respect voor de privacy omvatte onder andere het 'briefgeheim'. Formeel vastgelegd in de wet in veel landen, bestaat het op papier nog steeds. Maar het zit niet meer tussen onze oren. In de praktijk wordt het nog slechts selectief gebruikt om mensen die vertrouwelijke correspondentie van de overheid openbaar maken achter de tralies te krijgen voor de rest van hun leven, of in 'geruchtmakende zaken', wat een arbitraire selectie is. 

 

In de praktijk kon de overheid altijd een brief onderscheppen en openen als er concrete vermoedens waren van strafbare feiten. Die mogelijkheden zijn in deze tijd aanzienlijk verruimd, wat op papier de 'pakkans' vergroot van mensen met criminele intenties, maar in de praktijk eerder tot doel heeft politiek incorrecte elektronische communicatie te onderdrukken. De vlucht in encryptie werkt daarbij averechts, omdat je dan slechts de aandacht op je vestigt als iemand die iets verborgen houdt, terwijl overheden, en zekere privépersonen, altijd wel 'achterdeurtjes' weten om binnen te dringen. 

 

Daarmee is er 'technisch' niet echt veel veranderd. Wat vooral veranderd is, dat is het idee dat alles 'openbaar' dient te zijn. In de 'ouderwetse' tijd was het eigenlijk onbestaanbaar dat een ander jouw 'dagboek' of brieven las. 'Ouderwetse' ouders straften hun kinderen als die betrapt werden op het schenden van dat recht op privacy. Een kast of een la die op slot zat, zat niet voor niets op slot. Daar bleef je uit. Ik herinner me een specifiek incident waar tamelijk conservatieve ouders er via het dagboek van hun dochter achter waren gekomen dat ze een amoureuze relatie had met een jongen uit haar klas. Die confronteerden de schoolleiding daarmee, omdat het voorval betrekking had op een schoolreis, wat de leerkracht die de supervisie had zijn baan kostte. Wat mij schokte, en ik was de enige niet, was dat die ouders dat dagboek hadden gelezen. 

 

In deze tijd ligt dat volkomen anders. Ouders controleren de telefoon, de computer en elke snipper tekst van hun kinderen, en de overheid moedigt hen ook aan om dat te doen. Zoals de overheid meent dat ook bij de burger te mogen doen. Ik begrijp de gedachte erachter. En ik besef hoe schokkend het is als iemand dat heeft nagelaten, en er later achterkomt dat het iets verschrikkelijks had kunnen voorkomen. Anderzijds moet ook iedereen die beschikt over een functionerend stel hersens beseffen dat als die opslagplaatsen voor 'geheimen' niet veilig meer zijn, die 'geheimen' onderduiken op een andere locatie. En dat het enige resultaat is dat degenen met 'geheimen', die niet schadelijk zijn voor anderen, iedereen met autoriteit gaan wantrouwen. En het tegelijk volkomen normaal vinden dat mensen intieme kwesties delen met een zo groot mogelijk publiek. Liefst via de krant, of de televisie, of op 'YouTube' en 'Instagram'.

 

De sleutel is, in mijn opinie, het geven van vertrouwen, en het opvoeden in het besef dat sommige 'avonturen' simpelweg te gevaarlijk zijn. Dat er daarbij geen sprake kan zijn van straf als iemand te goeder trouw in de problemen komt. En dat die autoriteit er dan is om te helpen. Ik zeg niet dat een ouder of autoriteit blind moet vertrouwen, maar hij of zij moet andere wegen trachten te vinden om te achterhalen of hun kind, of die volwassene, zich wellicht toch schuldig maakt aan strafbare feiten. 

 

Een nog minder ethische methode om mensen tegen zichzelf te beschermen, is het blokkeren van hun mogelijkheid om met anderen in contact te komen. Een soort 'stolp' over die ander plaatsen, zodat die niet in de fout kan gaan, zelfs als hij of zij dat zou willen. Zelfde probleem als hiervoor. Ik begrijp hoe dat past in het idee dat 'voorkomen beter is dan genezen', maar het is juist de dialoog die de maatschappelijke processen voedt die een samenleving gezond houdt. Als er iets ontbreekt in deze tijd, dan is het wel de dialoog. Door 'gezonde' mensen weg te houden van 'incorrecte' meningen wordt de samenleving niet sterker, maar week en weerloos. 

 

Aan de kant van degenen met 'geheimen' moet ook wat veranderen. Als een ander jouw 'geheim' kent, wil dat nog niet zeggen dat je dan gehouden bent het in het openbaar te bespreken met iedereen die zich het recht toeëigent er iets over te zeggen. Maar anderzijds is het ook belangrijk dat we een 'ruggengraat' kweken, en niet alles wat iemand anders de wenkbrauwen kan doen fronsen als 'geheim' of 'privé' benoemen, voor onszelf, en er verder met niemand over willen praten uit angst voor wat die ander ervan vindt. Dat concept, dat ik in een eerdere bijdrage 'radicale openheid' noemde, is eigenlijk meer een pleidooi voor de herinvoering van 'volwassenheid' zoals we dat 'vroeger' kenden. De trotse eigenaar zijn van een opinie, eigen gevoelens, eigen ervaringen, zonder de behoefte te hebben ze te laten toetsen door 'Jan en Alleman'. Het helpt als je uitgaat van wat ik in mijn vorige bijdrage schreef over 'waarheid'. Dat iedereen zijn eigen 'waarheid' heeft. Er zijn feiten, meetbaar en niet te vervormen, die voor ons allemaal hetzelfde zijn. Het Rijksmuseum is een groot gebouw in Amsterdam vol met kunstvoorwerpen. Dat is een feit. Of de 'Nachtwacht' het mooiste schilderij is, of dat het werk ervan opknapt als het wordt gerestaureerd, en hoeveel het waard is, zijn geen feiten maar meningen. 

 

De wereld wordt er niet mooier, of beter van als we allemaal hetzelfde schilderij het mooist vinden, allemaal van dezelfde man of vrouw houden, of allemaal de keuze maken om ons geslacht te laten veranderen, en de keuze hebben uit één universele opvoedkundige methode. In China hebben ze het geprobeerd, die eenheidsworst, maar ze zijn er op teruggekomen. Het lijkt mij niet raadzaam dat wiel opnieuw uit te vinden.

Het comfort van het poppenhuis

Mag je mensen die liegen tegen zichzelf, een spiegel voorhouden, als je niet tegelijkertijd een 'alternatieve waarheid' in de aanbieding hebt? Het maakt die mensen onzeker, maar is dat 'goed' of 'slecht'? Ontsluit het een creatief proces met een emancipatoire trend? Of genereer je blinde paniek en een vlucht in totalitaire 'veiligheid'?

 

In de oorspronkelijke opzet van dit blog adresseerde ik specifiek het gegeven dat er mensen waren die nadrukkelijk meenden baat te hebben gehad bij 'ouderwetse' straffen, en mensen die voor zichzelf sterk het gevoel hadden dat 'ouderwetse' straffen hen geholpen zouden hebben, of dat die voor hen beter zouden zijn geweest dan de opvoedkundige ingrepen uit hun jonge jaren. Het was daarbij een open vraag of die mensen zichzelf voor het lapje hielden, of juist volkomen eerlijk waren in een wereld die hen trachtte wijs te maken dat dat onmogelijk 'waar' kon zijn. In dat stadium had ik zelf geen stress over de vraag of ik goed bezig was, of niet. Het benoemen wat 'is' houdt geen waardeoordeel in. Het kan controversieel zijn, omdat bepaalde mensen er geen kennis van willen nemen, maar is dat een reden om dan maar te zwijgen? 

 

'Ja!' zeggen mensen die de realiteit niet onder ogen durven komen, en die zich veilig voelen in hun 'poppenhuis'. Mensen hebben behoefte aan zekerheid, ook al is die schijn. Sartre stelde dat de mens gretig tegen zichzelf liegt als dat nodig is om niet overmand te worden door eenzaamheid. Hij repte van een 'mauvaise foie', en bouwde er een filosofie omheen die we 'existentialisme' noemen. Na een tijdje behoorlijk populair te zijn geweest, kwam de kritiek. Het was dwepen met een wereld die geen bestaansrecht had. Een wereld zonder 'orde' en zonder 'regelmaat' waarin je alles in twijfel kon trekken tot er niets van waarde overbleef. 

 

Dus toen ik de 'toon' veranderde, van zuiver op de individuele ervaring, en het individuele oordeel in de blik zoals we die terugzien aan de 'stamtafel', richting 'maatschappijkritiek', en nu nog 'veiliger' richting de filosofische benadering van de opvoedkundige problematiek, doemde de vraag op uit de mist of ik dat wel wilde? Wat is de meerwaarde als je, zoals in mijn geval, niet tegelijk bereid bent de profeet uit te hangen en mensen de weg te wijzen? Mag je mensen wel uit hun 'poppenhuis' sleuren om hen de wereld daarbuiten te tonen? Is dat moreel verantwoord?

 

'Ja!' zeggen de voorvechters van vrijheid als het ultieme ideaal. Leven in een leugen is gruwelijk en mensonterend! Laat hen de schellen van de ogen vallen, en hun eigen keuzes maken. Maar ik twijfel, al zie ik hoe kwetsbaar mensen zijn voor manipulatie middels hun bereidheid te geloven, om de realiteit maar niet te hoeven zien. En dan heb ik het nadrukkelijk niet exclusief over mensen die zich laten inspireren door het concept van een 'Almacht', of 'Goden'. Onder die religieus geïnspireerde mensen zijn er genoeg die wel degelijk oog hebben voor de realiteit, en zich geen knollen voor citroenen laten verkopen, maar die het concept van een 'Almacht' of 'Goden' omarmen om de vele onverklaarbare fenomenen een plaats te geven, waar talloze 'seculiere' lieden genoegen nemen met opzichtige leugens, pijnlijk onjuiste 'aannames', en het doelbewust 'bijkleuren' van de realiteit om die in te kunnen passen in hun sprookjeswereld, zonder last te krijgen van hun geweten.

 

Zelf ben ik inmiddels zover dat ik de neiging nauwelijks nog kan onderdrukken om te roepen: 'Wil de laatste met goede bedoelingen het licht uitdoen?' Maar dat is niet eerlijk. Voor mij mag een 'Big Brother'-wereld dystopisch zijn, maar ik begrijp waarom het voor anderen aanvoelt als een 'warm bad'. Als 'thuiskomen'. Hier op mijn blog heb ik mij afgezet tegen 'chemische stabilisatie' van de mens middels 'medicijnen' die nadrukkelijk tot doel hebben het gedrag te modificeren tot het acceptabel is. Maar wie ben ik om u mijn wil op te leggen? En waar we weten dat volkomen vrije mensen een niet uit te vlakken gevaar zijn voor mensen die in de weg staan, is het evident dat daar het verlossende woord ook niet vandaan zal komen. Daarbij kan ook ik niet ontkennen dat bepaalde mensen met ernstige geestelijke problemen overduidelijk geholpen zijn bij 'chemische middelen' die hen de kwaliteit van leven teruggeven, en het collectief ook geen windeieren legt. Dus wat is wijsheid?

 

Mijn vader zaliger was knap assertief, en hij had een broertje dood aan leugenaars, zoals dat dan heet. In de discussies die ik met hem had, als tiener, en later als volwassene, riep hij regelmatig uit: 'Maar het is de waarheid!', waarop ik riposteerde: 'Het is uw (jouw) waarheid'. Maar ik erken dat dergelijke confrontaties een nuttige bijdrage leverden aan mijn eigen vorming, omdat het mij afhield van gemakzuchtig achteroverleunen. 'Mijn waarheid' was immers ook niet meer dan mijn waarheid? Dus als ik schrijf: 'Laat maar zien dan!', is dat van mijn kant geen capitulatie. Voor mij heeft u met 'uw waarheid' dan nog steeds ongelijk, maar ik geef u het voordeel van de twijfel. Alleen verwacht ik dan wel dat als het volkomen verkeerd uitpakt, u erkent dat het uw verantwoordelijkheid was, en dat u er rekenschap over aflegt. En daar schort het aan in onze tijd. 

 

Met de semantische woordspelletjes van filosofen komen we uiteindelijk niet dichter bij de waarheid zelf, maar ze zijn in zekere zin de voet tussen de deur van het 'poppenhuis'. Als die deur dichtvalt, is het bekeken. Zo verwoordt klinkt het defaitistisch, maar dan heeft u het bovenstaande niet goed gelezen. Het leven in zo'n kunstmatige bubbel heeft een apart soort 'kwaliteit', omdat het de unieke mogelijkheid biedt vijanden aan te wijzen, en middels 'Trompe-l'oeil' panelen de schijn van perfectie op te houden, wat in theorie een bestuurlijk paradijs is. Het is echter ook nep. Maar wel geriefelijke nep voor een menselijke geest die niet veel meer verlangt dan de bevrediging van ieder hedonistisch verlangen. Waar dat vloekt met mijn perceptie van de mens, is dat ik het zie als een geweldige verspilling van het potentieel van ons brein.

De uitwerking van 'Plicht-gedreven'

Voor de ouder die het straffen ziet als een Plicht, zoals ik in mijn vorige bijdrage schreef, is het straffen zelf een belasting. Een teleurstelling. Hij of zij staat daarom open voor alternatieven. Het is dan ook niet zo gek dat die categorie zich zo snel gewonnen gaf toen 'ouderwetse' straffen in de ban werden gedaan, en de overheid aanbood de opvoedkundige taken van de ouders over te nemen, omdat zij met hun 'professionele' teams beter waren dan die 'amateurs' die maar wat deden, en tot op grote hoogte het voorbeeld van hun eigen ouders kopieerden. 

 

Het is daarnaast ook begrijpelijk dat juist die categorie niet veel oren had naar het rekken van straffen, omdat de belasting voor henzelf daardoor alleen maar toenam. Ze gaven de voorkeur aan snelle, kordate ingrepen, en het perspectief van een snelle terugkeer naar normale verhoudingen. Tijdstraffen, vrijheidsberoving, 'treiterstraffen' (iets afnemen), en boetes zagen zij als een aanslag op de kwaliteit van hun eigen leven, maar ook op die van het kind. Belonen zien 'ouderwetse' ouders als iets dat is voorbehouden voor exceptionele prestaties en gedrag dat ruim boven de verwachting uitsteekt. Een kind belonen als het zich gewoon normaal gedraagt zien zij als contraproductief, omdat je daarmee de weg opent naar een relatie die is gebaseerd op chantage, en corruptie. 

 

De 'Droom'-ouders en de ouders die het straffen zien als hun Recht, hebben nog minder moeite met het overdragen van de verantwoordelijkheid aan de overheid en andere autoriteiten die menen het beter te weten. Bij hen staat het 'vruchtgebruik' voorop, al heeft de 'Droom'-ouder daarbij extreem hooggespannen verwachtingen, wat wel botst met die overheid als die het tijd vindt om in te grijpen op een manier die onplezierig is voor het kind en de 'Droom'-ouder. 

 

In potentie is de ouder die gedreven wordt door Plicht het eenvoudigst te bereiken als je meent dat je een betere opvoedkundige methode hebt gevonden. Maar dan wel binnen de hierboven omschreven kaders, en dat zat er niet in. Wel was er maatschappelijk gezien ruimte om nog eens goed na te denken over welk gedrag nou bestraft diende te worden. Welke eisen mocht je stellen aan kinderen van deze of gene leeftijd? Al in de jaren zestig werden de regels voor kinderen, generaliserend gesproken, opgerekt. Normen met betrekking tot roken, drinken, porno, kleding, omgangsvormen, en 'inspraak' werden in rap tempo verruimd. Maar bepaalde misdragingen bléven strafbaar, en niet slechts in theorie. Er waren grote verschillen tussen gezinnen, en groepen binnen de samenleving. Groter dan voorheen. Ik heb hier zelf al steeds gesteld dat mijn eigen ouders behoorlijk tolerant waren op al die voornoemde punten, al waren er 'Droom'-ouders die nóg toleranter waren. Vrienden en vriendinnen sneuvelden als gevolg van die nóg ruimere tolerantie. Verslaving, overdosis, zelfmoord, of helemaal de vernieling in door opeenvolgende keuzes die niet meer waren dan een bevlieging, of die hen in conflict brachten met de overheid toen die er genoeg van kreeg, met alle pijn van dien.

 

De overheid bleek ondertussen vooral goed in fantaseren. Duizelingwekkende hoeveelheden geld werden er in de zorg voor kinderen, en ouders die werden overlopen door hun eigen kroost gepompt, terwijl maatschappelijk het 'hebben' van kinderen steeds meer onder druk kwam te staan als een luxe die je je niet kan veroorloven. Waar beide ouders voltijd werken, en ook nog eens gingen scheiden om aan nieuwe relaties te beginnen, vragen steeds meer vrouwen zich af of ze niet eerder een 'broedkip' zijn dan een moeder. En wat dan de meerwaarde is voor hen zelf, maar ook voor die kinderen. Het idee dat de gegroeide welvaart die 'moderne' ouder meer armslag geeft om dat kind te 'verwennen' in materieel opzicht zal niet iedereen in gelijke mate aanspreken. Wie in de eigen jeugd materieel tekort is gekomen, zal dat belangrijker vinden dan iemand die eerder wel wat meer aandacht had kunnen gebruiken. 

 

Door alle onzekerheden en extra complexiteit die is ingebracht door de functie van de overheid uit te breiden, en die van de ouders te wijzigen, bij gelijktijdige aanpassingen van allerlei regels en wetten, kan ik niet met zekerheid zeggen dat we, generaliserend gesproken, op de verkeerde weg zitten. De suggestie van bepaalde bezoekers dat ik graag kinderen zou straffen staat zó ver van mij af, dat ik moeite heb hen te volgen. Zelfs de ouders die zich beroepen op hun Recht om dat te doen, doen het niet graag. En velen die er in verzeild zijn geraakt als een 'rollenspel' met volwassenen doen het binnen dat spel misschien wel graag, maar daar is het geen straf. Of, als het dat wel is, dan is de instemming van degene die straf krijgt dusdanig gestructureerd dat er geen twijfel over kan bestaan dat diegene dat ook wil, mag ik hopen. 

 

Om plezier te beleven aan het daadwerkelijk straffen, van kinderen of volwassenen, moet je uit wel héél bijzonder hout gesneden zijn. Wat helpt is als je ervoor wordt beloond. Maar dan heb je het niet meer over een 'ouderwetse' ouder of opvoeder. En in die zin ook niet over een 'moderne'. Hoe de maatschappij er uit gaat zien als dat niveau van professionalisering zich doorzet, zou ik u niet durven vertellen. Laat staan dat ik op voorhand een oordeel wil vellen over de vraag of dat een gelukkige samenleving zal zijn, of niet. Als je al kunt spreken van een samenleving. Vandaar dat mijn herhaalde afsluiting onder veel van mijn bijdragen: 'Laat maar zien dan!', geen blijk van onwil is. Ik mag dan al wat ouder zijn, en geen directe verantwoordelijkheid meer dragen voor de opvoeding van kinderen, maar ik leer nog steeds van ouders en andere opvoeders die in deze betrekkelijke chaos toch redelijk overeind blijven, en hun kinderen opvoeden met regels waar ik niets op aan te merken heb.

Plicht, Recht of Droom

Wie wil weten wat het fundament van de piramide ervaart, moet niet aan de top vragen hoe het uitzicht is. Anderzijds schiet je er ook niet veel mee op als je de ervaringen van het fundament op een goudschaaltje weegt, en onder het vergrootglas legt, als het de bedoeling is dat fundament ooit ook te laten genieten van dat uitzicht vanaf de top. Of, beter nog, het hele gebouw anders te structureren, zodat uiteindelijk iedereen de top van het eigen kunnen weet te bereiken. 

 

Met die beeldspraak in gedachten heb ik hier op mijn blog steevast geweigerd om stil te staan bij de motivatie van ouders om zich te bedienen van 'ouderwetse' straffen, in de tijd dat dat nog een optie was, of te kiezen voor een 'moderne' aanpak, zoals die nu de norm is. Maar nu ik met een filosofische bril op naar de problematiek kijk, wil ik er wel enige woorden over kwijt. Onvermijdelijk zijn dat generalisaties, zelfs voorbij de statistiek die de maatschappijkritiek stuurt, en die dus geen recht doen aan individuele gevallen. 

 

Generaliserend gesproken vielen 'ouderwetse' ouders, die straf gebruikten om hun kinderen te corrigeren, uiteen in twee categorieën. De groep die meende dat het hun (van God gegeven) Recht was om die kinderen te straffen, en degenen die meenden dat het hun Plicht was. Door diezelfde generaliserende bril bezien kun je de 'moderne' ouders onderverdelen in twee categorieën die deels overlappen met de instelling van sommige 'ouderwetse' ouders, waar we nog altijd te maken hebben met ouders die menen in hun Recht te staan, zij het dat ze God niet zo snel meer aan zullen halen ter legitimering, en daarnaast de 'Dromers'. De categorie die is weggevaagd, is de categorie die het als zijn of haar Plicht beschouwt. 

 

De 'Dromers' ontkennen de realiteit, totdat een hoogst individuele drempelwaarde wordt overschreden, en dan exploderen ze, of moeten ze aan de pillen. Voor die tijd zijn hun kinderen al aan het 'infuus' gehangen in de hoop langs die weg het aanstootgevende gedrag te onderdrukken. Ik realiseer mij dat het denigrerend overkomt als je stelt dat mensen de realiteit ontkennen, maar zoals ik het zie tracht die groep de piramide niet anders te structureren, maar op zijn kop te zetten, en daar heb ik geen fiducie in, tenzij ze een manier vinden om de zwaartekracht om te keren, maar dan hebben we een nog veel groter probleem. 

 

Mijn stelling hier is dat elke groep voor de eigen kinderen de plank gruwelijk mis kan slaan, of exact kan bieden wat dat kind nodig heeft, al naar gelang de aanleg van dat kind, de maatschappij waarin dat kind opgroeit, en de toekomst waarin dat kind als volwassene terechtkomt. Kortom, welke optie men ook kiest, er is geen garantie. Maar het is ook niet helemaal 'Russische Roulette'. In theorie is de categorie die het als zijn of haar Plicht ziet de sterkere partij, als het er op aankomt iets te veranderen in de maatschappij. Maar interferentie van maatschappelijke ontwikkelingen, of een toekomst die geen behoefte heeft aan mensen met verantwoordelijkheidsbesef en een bereidheid rekenschap af te leggen, kan een ontwrichtende uitwerking hebben. 

 

Let op!

 

Tot nu toe heb ik het slechts gehad over straffen, geheel los van de vraag welke straffen, of welke strafmaat, en voor welke ontsporingen. De sterk individualistische ouder, zelf opgevoed als 'Prinsje' of 'Prinsesje', zal sterk de neiging hebben om het straffen te zien als een Recht. De loeiende roep om strengere straffen in onze huidige maatschappij illustreert dat. Dat men daarbij het feitelijke straffen uit handen geeft aan overheidsinstellingen, benadrukt dat alleen maar. Zelf 'Schone Handen', maar wel verlost van wat hen irriteert. In veel opzichten nog een héél stuk gevaarlijker dan de 'ouderwetse' ouder die handelde op basis van zijn of haar (van God gegeven) Recht, omdat die zelf nog wel met de gebakken peren zit als die egocentrische (of door onvermogen ingegeven) kijk op de opvoeding problemen opleverde.

 

Ook 'Dromers' kunnen uiteindelijk, voor hun kinderen, ideale ouders zijn. In het gearchiveerde deel van dit blog stond ik stil bij de initiële 'Dromers', die zich aan de zijde van hun kinderen voegden in de strijd tegen 'autoritaire' structuren, waarbij de feitelijke opvoeding (het bijbrengen van normen en waarden, en het 'afdwingen' van keuzes die persoonlijke groei mogelijk maakten) geheel op de schouders terechtkwam van die 'autoritaire' lieden. De leerkrachten, de politie en andere toen nog functionerende structuren die niet wegliepen voor de confrontatie. In dat samenspel waren die 'Dromer'-ouders soms exact wat hun kinderen nodig hadden om van hen 'mondige' kinderen te maken. Maar andere 'Dromer'-ouders zagen tot hun wanhoop hoe hun kroost 'overboord' ging, en de hele maatschappelijke context verlieten, om verdwaald te raken in 'Sex, Drugs en Rock-and-Roll', of zich aansloten bij een terroristische organisatie. 

 

De focus hier, op dit blog, was en is, de 'ouderwetse' opvoeding, bezien door de bril van mensen die er baat bij hadden, of denken dat het beter voor hen geweest zou zijn. Maar niet als een aanmoediging of rechtvaardiging voor 'ouderwetse' ouders. Of als een pleidooi voor een terugkeer naar 'ouderwetse' straffen. Ik begrijp degenen die menen dat het voor hen juist contraproductief was, of die stellen zeker te weten dat het voor hen een ramp geweest zou zijn. Maar die groep kreeg in het verleden ruim de aandacht, en degenen die menen er baat bij te hebben gehad, of dat ze er baat bij gehad zouden hebben, niet. En dan laat ik nog even buiten beschouwing de mensen die weliswaar voor zichzelf niet zien waarom ze ('ouderwets') gestraft hadden moeten worden, omdat ze altijd binnen de lijntjes kleurden, maar wel begrip hebben voor het idee dat andere kinderen dat nodig hadden, of er waarschijnlijk wel baat bij gehad zouden hebben. 

 

Met andere woorden, zelfs als ouders volledig vrij zijn om te kiezen voor de aanpak die hen het meest geschikt lijkt, is er geen garantie dat het resultaat honderd procent bevredigend is. Daarbij vallen ouders zelden absoluut, 100%, in de ene, of de andere categorie, en hebben ze niet zelden een partner die weer anders denkt dan zij. En kinderen die verschillend reageren, door een groot aantal uiteenlopende oorzaken. Terwijl je als ouder ook niet gezien wilt worden als 'streng' voor de één, maar 'losjes' met de regels voor de ander. Voor degenen die het als een Plicht zien is het lastiger wanneer ze bemerken dat de één het nodig heeft dat de teugels niet te ver worden gevierd, terwijl je de ander rustig kunt laten gaan. De 'Dromer'-ouder, noch de ouder die slechts oog heeft voor de eigen Rechten, heeft daar last van. Die kiezen een aanpak die bij hen past, en jammer dan als het kind daar geen baat bij heeft. Dan nog worstelt de 'Dromer'-ouder daar meer mee dan de ouder die uitgaat van zekere Rechten. 

 

De ouder die uitgaat van het eigen Recht, hem of haar aangereikt via de kerk, of van overheidswege, met bevestiging in de media en in de omgeving, zal ook eerder geneigd zijn om puur en alleen te kijken naar de daad, en niet eens de moeite nemen om zich een voorstelling te maken van de omstandigheden, of die opvatten als een uitvlucht. Die vaas is kapot. Jij hebt het gedaan. 'Kentekenovertreding'. Pak aan! 

 

De 'Dromer' daarentegen zal niet alleen elke smoes accepteren, maar waar nodig die nog voor het kind verzinnen om maar geen opzet of verwijtbaar gedrag te hoeven vermoeden. Ja, het is discriminatie, maar het is 'positief'. Ja, het is diefstal, maar dan moet je het ook maar niet zo makkelijk maken. Ja, het is inbraak, maar de inbreker had een 'moeilijke jeugd'. Ja, het is 'censuur', maar die ander deugt niet. Ja, het is mishandeling, maar de dader is de 'zwakkere partij'.

 

Hopelijk heeft u goed gelezen, en realiseert u zich dat ik niet zeg dat een wereld vol ouders die het straffen van kinderen als een Plicht zien het Ei van Columbus is. Mijn stelling is eerder vergelijkbaar met wat Churchill zei over democratie. Hij stelde dat het de slechtste vorm was om een land te besturen, op alle alternatieven na. Maar dan had hij het uiteraard wel over die vorm waarin degenen die gekozen zijn niet lekker tóch iets anders doen dan wat de burger wil, om die burger te beschermen tegen zichzelf, want dat heet een 'meritocratie'.

Je kan geen ijzer met handen breken

We leven als mens bij de gratie van verhalen. Bij voorkeur verhalen die ons de illusie geven dat we controle hebben over de wereld om ons heen, onze eigen toekomst, en die van ons nageslacht. Dit blog strijkt die mens tegen de haren in met de boodschap dat vele zaken waar we onmetelijk veel tijd, geld en energie in steken, te complex zijn voor ons om er vat op te krijgen. En dat we, al doende, niet zelden het tegenovergestelde bereiken van wat ons voor ogen stond. 

 

De geniale natuurkundige Albert Einstein merkte ooit op dat het enige element dat op aarde ruimer voorhanden is dan waterstof, ‘stupiditeit’ is. Een wijsheid die je met enige regelmaat tegenkomt in artikelen, waar de auteur er instemmend naar verwijst, maar zonder dat het bij hem of haar opkomt dat de eigen wijsheid ook best eens behoorlijk ‘stupide’ kan zijn. Eerder deze week schreef ik een bijdrage over ‘decadentie’ in de kunst, een stroming aan het eind van de negentiende eeuw. En hoe men in die tijd de verlossing verwachtte van ‘de wetenschap’. Het bracht ons twee wereldoorlogen, een zware recessie, en de ‘uitvinding’ van vernietigingskampen waar op industriële schaal Joden en Roma werden vergast. En de uitvinding van de atoombom, nog altijd het meest angstaanjagende wapen waar de mens de beschikking over heeft, als we biologische wapens niet meerekenen. 

 

Einstein zelf werkte, met frisse tegenzin, mee aan de ontwikkeling van de atoombom, en waarschuwde na afloop van de tweede wereldoorlog binnen een eeuw, dat we op de verkeerde weg waren. Maar ‘stupiditeit’ kent geen grenzen. Wat ons vooral de das om doet, is dat we steeds te hoog inzetten. Op allerlei terreinen waar we met een beetje goede wil nog wel oplossingen kunnen bedenken die werken, in die zin dat ze ons behoeden voor catastrofes, en per saldo de mensheid vooruit helpen, naar meer welzijn en welvaart, maken we het zelf véél te complex. En terwijl we die relatief eenvoudige zaken uit onze handen laten glijden, verdubbelen we de inzet door eisen te stellen aan het ‘klimaat’, garanties te geven voor het menselijke geluk als een grondrecht, en staan we op onze achterste benen als er ergens een ‘virus’ opduikt, of een vulkaan uitbarst, alsof ‘de wetenschap’ tekort geschoten is, omdat ze dat hadden moeten zien te voorkomen. Of tenminste een manier hadden moeten bedenken om het leed van dode mensen en dieren te vermijden.

 

Hier op dit blog roei ik tegen de stroom in. In het volle besef dat ik daar geen vrienden mee maak in deze tijd, waar iedereen wil horen dat je de ‘oplossing’ hebt, en niet dat we onze verwachtingen naar beneden toe moeten bijstellen om het kind niet met het badwater weg te gooien. Het is niet mijn ambitie om ‘roepende in de woestijn’ te zijn, maar ik héb die oplossingen niet. En u ook niet. En de mensen die beweren ze wel te hebben, of zeggen dat ze mensen kennen die ze wel hebben, zijn ‘stupide’. Toch is dat geen defaitistisch verhaal. Het is meer een oproep aan mijn medemens om iets wat niet volmaakt is niet volledig de vernieling in te helpen door te ‘prutsen’. 

 

Bij de aftrap van dit blog stond mij voor ogen dat het belangrijk was aandacht te besteden aan de ‘verhalen’ van individuele mensen, opdat duidelijk zou worden hoe uiteenlopend we denken, ervaren, voelen, en hoe onwaarschijnlijk belangrijk bepaalde details zijn binnen zo’n verhaal om het te kunnen begrijpen zoals het verteld wordt. Ik wist al dat het geen populaire insteek was, in een tijd waarin ‘menswetenschappers’ de motorkap hadden dichtgeslagen, en met hun ‘input/output’ statistieken experimenteel aan de knoppen draaiden, en op pedalen gingen staan zonder te weten wat de functie was, in de overtuiging dat het de korte weg naar de Hemel op Aarde is. Voor hun portemonnee wel, maar voor de mensheid als geheel niet, zo houd ik vol. 

 

Wellicht het minst populaire element in mijn boodschap, wat geen boodschap is, maar een oproep om bescheiden te blijven, en onder ogen te zien dat een oplossing voor een probleem soms erger is dan de kwaal, is dat binnen onze individuele verhalen ‘ondanks’ eerder ‘dankzij’ is. Dat we niet zijn wie we zijn ‘ondanks’ bepaalde ervaringen, maar ‘dankzij’ die ervaringen, hoezeer dat ook tegen onze hedonistische kijk op mens en maatschappij indruist. Waarmee niet gezegd is dat we blind moeten zijn voor schade die we aanrichten aan het ‘ecosysteem’, in de breedste zin van het woord. Maar ook daar helpt bescheidenheid beter dan een conferentie, een studie, en wetgeving na een hele reeks van vergaderingen, compromissen, loze beloften, en vele ronden van overleg, allen een aanslag datzelfde ‘ecosysteem’ per saldo, ondanks alle goede bedoelingen. 

 

Waarom ik worstelde met ‘maatschappijkritiek’ als opvolger van die focus op het individuele verhaal, en de tegendraadse feiten die dat opleverde, vergeleken met de orthodoxie van het moment, is dat kritiek makkelijk is. Menslievende wetenschappers, politici, activisten en journalisten pleiten voor het terughalen van Jihadisten uit Syrië en Irak. Ze betalen hen voor interviews. En ze zijn er van overtuigd dat het gaat lukken hen tijdens een periode van gevangenschap te ‘deprogrammeren’. In Engeland nu kort achter elkaar verscheidene incidenten met vrijgelaten ‘radicalen’ die direct na hun in vrijheidstelling een bloedbad aanrichten. En het wemelt van de verhalen van mensen die juist in de gevangenis radicaliseerden. Kritiek is dan makkelijk, en ook terecht, maar je kunt op je klompen aanvoelen dat je dan de vraag voor je voeten geworpen krijgt: ‘Hoe dan wel?’ Mijn antwoord is dan onbevredigend. Niet. Bemoei je er niet mee. Eigen keuze, eigen verantwoordelijkheid, en als we al iets hadden moeten doen, dan was het die mensen afstoppen voordat ze gingen. Maar we deden eerder het tegenovergestelde. We maakten reclame, want ze gingen die landen bevrijden, met onze hulp. Nou, lekker dan! Zijn we mooi klaar mee.

 

En voor je het weet zit je diep in ideologische tegenstellingen, waar ik helemaal niet op zit te wachten, omdat het ons niet verder brengt. Het filosofische vervolg op de maatschappijkritische episode is wat dat betreft veiliger, maar je bereikt er niet veel mensen mee die er ook iets mee kunnen, behalve tot drie decimalen achter de komma strijden over de betekenis van elk woord. Het leidt tot semantische discussies en taalkundige spitsvondigheden, gekoppeld aan de vraag of de ‘presentatie’ wel optimaal is, die exact het tegenovergestelde bewerkstelligen van wat ik hoopte te bereiken. Het filosofische domein wordt niet gekenmerkt door bescheidenheid. En dat is een ‘understatement’. In feite is het een vluchtheuvel, een terp bij stijgend water waar je zelf tenminste droge voeten houdt, terwijl je toekijkt hoe de mensheid en het vee verzuipt. Maar je kan geen ijzer met handen breken.

View older posts »

Zoeken