Heb je geleefd, of word je geleefd?

In de theorie van sommige menswetenschappers is het onwenselijk dat iemand zich manifesteert als ‘eigenaar’ van een ervaring. Door een ervaring te beschouwen als iets wat je is ‘overkomen’, word je bevrijd van de noodzaak om je eigen rol onder ogen te zien. In bepaalde gevallen ga ik er in mee dat een ervaring ons werd opgedrongen. Van mij zult u niet horen dat iemand die misbruikt of mishandeld werd het aan zichzelf te danken had. Waar ik wel grote moeite mee heb, in dit verband, is de plasticiteit van begrippen zoals misbruik, of mishandeling. Met de blik van nu kijken naar ervaringen van vroeger, om vervolgens alle andere betrokkenen verwijten te maken omdat ze er geen rekening mee hebben gehouden dat jij er nu zo tegenaan zou kijken als je nu doet, dient geen realistisch doel. 

 

Je eigen rol onder ogen zien gaat verder dan inventariseren wat je deed, en wat je ermee hoopte te bereiken. Bij elke keuze die verkeerd uitpakte zal je onder ogen moeten komen of je wist, of kon weten, dat het af zou kunnen lopen zoals het afliep. Als je je vervolgens ook ‘eigenaar’ maakt van die ervaring, zet je een stap op weg naar een volwassen relatie met de werkelijkheid. Zo trek je de regie over je eigen leven naar jezelf toe. Eenieder die de kastelein de schuld geeft als men in de kroeg te diep in het glaasje heeft gekeken, en ‘domme dingen’ deed met een slok teveel op, is een groot kind. Dat de maatschappij ons stimuleert om anderen aan te wijzen voor alles wat er fout gaat in ons leven, en van de overheid te eisen dat ze ons compenseren, is prima voor de werkgelegenheid, maar dodelijk voor de samenleving als geheel. 

 

Het gevolg van de verschuiving naar het leggen van de schuld buiten jezelf is dat de ‘moderne’ mens de ‘ouderwetse’ mens niet meer verstaat. Ze spreken wel dezelfde taal, maar praktisch alles heeft een andere betekenis. Mijn welhaast wanhopige pogingen om bij mijn lezers begrip te kweken voor mijn gebruik van termen als ‘mishandeling’, als een ‘handeling’ die ‘mis’ is, in die tijd, en die situatie van dat moment, en ‘misbruik’ als ‘gebruik’ dat ‘mis’ is, in die tijd, en die situatie van dat moment, appelleert niet aan de belevingswereld van de ‘moderne’ mens. 

 

De theorie die de ‘moderne’ mens hanteert, aangemoedigd door de menswetenschappers, is dat je uit dient te gaan van ‘universele’ definities, die dan ook tijdloos zijn. De consequentie is echter dat de waan van de dag zich meester maakt van ons oordeel, en we geen relatie meer hebben met ons eigen verleden. Als we dat verleden bezoeken door reflectie, dan is het in toenemende mate om te benoemen wat we tekort zijn gekomen, en hoe het beter had gekund. Terwijl we in het ‘hier-en-nu’ voortdurend op zoek zijn naar anderen die we de schuld kunnen geven voor wat er in ons leven nog ontbreekt. De perversie die dit genereert, is dat we onze eigen ontevredenheid de sporen geven, omdat we daarmee anderen onder druk kunnen zetten om meer bij te dragen aan ons geluk, terwijl we zonder ‘last-of-ruggespraak’ op jacht gaan naar alle mogelijke, én onmogelijke manieren om onze lusten te bevredigen, alsof ons geluk daar vanaf hangt. Die ‘hybride’ mens, met zijn blijde ‘elektromotor’ die vijftig kilometer meegaat voor de accu leeg is, en zijn onvrede uitbrakende dieseltje die het daarna overneemt, hangen we bij thuiskomst weer aan de stekker van het internet, om de laatste ‘software-update’ te installeren, zodat we morgen weer uit het opportunistische vaatje kunnen tappen dat door de beleidsmakers voor ons is klaargezet. 

 

De kritiek op ‘ouderwets’, dat iemand die vergroeid is met zijn of haar eigen historie, en trots is op de eigen ervaringen, waar men ‘eigenaar’ van is, niet met de tijd mee gaat, raakt bij mij een gevoelige snaar. Mijn eigen opvoeding, en opleiding, was gestoeld op het besef dat wie geen oog heeft voor de historie, gedoemd is de fouten die er deel vanuit maken te herhalen. Elke dag jezelf opnieuw uitvinden, heeft meer weg van die film ‘Groundhog Day’, waarin de hoofdrolspeler dezelfde dag steeds opnieuw beleeft. Als het echte leven zo zou zijn, kun je steeds nieuwe manieren proberen om te bezien welke het best bevallen. Helaas is dat niet de realiteit. Wat betekent dat we de meer exotische opties als regel beter kunnen vermijden. 

 

Door jezelf ‘eigenaar’ te maken van alles wat er in je leven is voorgevallen, zul je wel moeten nadenken over wat je bezielde om bepaalde dingen te doen, en dat is erg confronterend, maar ook verhelderend, en bevrijdend. En het faciliteert persoonlijke groei, mits men de schaamte overwint en vrede sluit met zichzelf op elk moment van de ontwikkeling. Elke breuklijn is een vorm van onteigening die zich op termijn wreekt, als je de conclusie moet trekken dat je niet geleefd hebt, maar geleefd bent.

Go Back