Herpakken we onszelf voor het te laat is?

Wellicht moeten we, om zicht te krijgen op wat opvoeding eigenlijk beoogt te bereiken, nog een stap terug doen. De 'natuurlijke staat' in het universum, zoals beschreven door wetenschappers, is totale chaos. Waar er spontaan structuren ontstaan als gevolg van krachtenvelden, hebben die geen doel. Door die bril bekeken is zelfs het leven weliswaar een fascinerende structuur, maar alles bij elkaar opgeteld is het doelloos. Dat is uiteraard in strijd met wat mensen met een religieuze achtergrond zeggen, maar haak niet af als u tot die groep behoort, want deze bijdrage is er ook voor u.

 

Uiteindelijk maakt het in praktische zin niks uit of we een entiteit buiten onszelf de eer geven dat hij, of zij, orde in de chaos schiep, of dat we het identificeren als een toevalstreffer, omdat spontane structuren ons de 'intelligentie' gaven om in te zien dat we veel konden bereiken door orde aan te brengen in de chaos. Door mijn seculiere bril zie ik de eerste 'evangelisten' vooral als degenen die ons 'wetten' gaven. En voor mij zijn talloze voorschriften die we terugvinden in de Bijbel, Koran, Tenach en Talmoed intelligente oplossingen in de sfeer van 'hygiëne', zowel fysiek als geestelijk, die orde schiepen in de chaos, waardoor we als mensheid tot grootse dingen in staat waren. 

 

Veel van die voorschriften werden door de ontwikkelingen in feite ingehaald, en overbodig, maar waar ze waren ingesleten in rituelen hielden veel diep-gelovige mensen er aan vast, zonder te beseffen dat die voorschriften simpelweg functioneel waren toen ze werden uitgevaardigd. En de ironie is dat we nu, in deze tijd, teruggrijpen naar die voorschriften in de strijd tegen 'Covid', waar we onze handen moeten wassen, afstand moeten bewaren, geen handen moeten schudden, en onze mond en neus moeten bedekken, zonder dat het kwartje valt dat we kortgeleden nog ten strijde trokken tegen die 'achterlijke' religieuze waanzin in de meer orthodoxe gemeenschappen. 

 

Mijn insteek is niet dat we terug moeten vallen op eeuwenoude gewoonten, maar dat we ons verstand moeten gebruiken, zoals degenen deden die oorspronkelijk die teksten in elkaar knutselden. Waarbij u het mij maar moet vergeven dat ik daarbij denk aan lieden van vlees en bloed, en niet in eerste instantie aan een 'Almacht'. Al laat ik beslist ruimte voor de notie dat die intelligente voorvaderen, die tot het inzicht kwamen dat je je handen en voeten moest reinigen alvorens de tempel te betreden, zichzelf bevoorrecht voelden en meenden dat die 'inspiratie' hen werd aangereikt, en dat het niet hun eigen unieke kwaliteit was. Maar voor het organiseren van gemeenschappen, het opzetten van landbouw en veeteelt, en het inrichten van de handel, en het scheppen van ruimte voor specialisaties, waren wetten onontbeerlijk.

 

Het maakt 'onder de streep' dus niet uit of we die wetten aangereikt kregen van een 'Almacht', of een hele verzameling 'Goden', of dat ze het product waren van een natuurlijke selectie van onze hersencellen waardoor intelligentie een 'asset' werd, naast kracht, moed en andere kwaliteiten. 

 

Als u mij kunt volgen in die redenering, dan zult u ook beseffen dat wetten tegelijk essentieel zijn voor het ordenen van ons leven, en de emancipatie van het collectief, maar dat ze ook remmend, of zelfs contraproductief uit kunnen pakken als ze die emancipatie in de weg staan, omdat ze overbodig zijn. Daar begint echter de malheur, want in elke samenleving zijn er twee groepen die het bereik van de wetten ondergraven. Dat zijn enerzijds de mensen die last hebben van die wetten, en die menen het 'God Gegeven' recht te hebben om te doen en te laten wat ze willen. En anderzijds de mensen die te hoog reiken, die menen dat ze alles wel even kunnen regelen. Ook voor u en mij. En die twee groepen zijn niet elkaars evolutionaire tegenstanders, maar waar iemand meent dat het eigen 'gezonde verstand' maatgevend is, zal er tevens de neiging zijn om anderen de wet voor te schrijven, wat in de praktijk een 'Perfect Storm' is, met algehele chaos als resultaat.

 

Egoïsme, een focus op de eigen 'identiteit', en 'creativiteit', gekoppeld aan zelfoverschatting, hoogmoed en een gebrek aan verantwoordelijkheidsgevoel, met een geweten van rubber. Het leidt tot een jungle van gelegenheidswetgeving, en uiteindelijk repressie, waarbij mensen in het centrum van de macht geacht worden hun eigen mening voor zich te houden, en 'met één mond te praten', om het 'domme volk' deze of gene kant op te bewegen. Wie hier aandachtig heeft gelezen wat ik daarover denk, zal het zijn opgevallen dat ik juist met kracht verdedig dat elk mens het volste recht heeft om de eigen mening te delen met anderen, zolang dat respectvol is, maar dat het niet betekent dat de wet voor hen die het er niet mee eens zijn niet opgaat. Voorwaarde is echter dat die wet ons niet uitnodigt tot criminele handelingen, of offers die alle perken te buiten gaan. Daarnaast moet die wet begrijpelijk zijn, en voor iedereen in gelijke mate gelden. 

 

In ons deel van de wereld zijn we het spoor totaal bijster. We vieren feest met geld dat we lenen van toekomstige generaties, en dichten iedereen 'gezond verstand' toe dat al bij de geboorte is ingebouwd, zodat wetten eigenlijk disfunctioneel zijn, en zijn gedegradeerd tot werktuigen van lieden die zich beijveren voor het 'communiceren' van 'bedoelingen'. Het is één groot 'Burning Man' festival, zoals dat jaarlijks wordt georganiseerd in de 'Black Rock Desert' in Nevada. Een ontmoeting van knotsgekke, wereldvreemde, extreem creatieve, onproductieve medemensen die eindigt in het verbranden van een enorme stropop in de vorm van een mens in de woestijnnacht. Spectaculair, en mesmeriserend. Inspirerend ook, maar je kunt er niet van eten, niet in wonen, en het houdt je niet warm. Noch zorgt het ervoor dat we respectvol omgaan met anderen, waar velen er door geïnspireerd worden om hun schouders te zetten onder een opdracht om andere mensen, die nog niet 'verlicht' zijn, te 'bevrijden'. Wat in de praktijk uitloopt op bloedvergieten, 'social shaming', censuur en isolatie als die ander niet 'bevrijd' wil worden.

 

Opvoeden gaat derhalve traditioneel over het scheppen van orde in de chaos, waardoor oplossingen voor alledaagse problemen bereikbaar worden, en ondermijnende activiteiten worden uitgebannen. Tegen de achtergrond van het voorgaande bent u het hopelijk met mij eens dat een overheid, of een kerkgenootschap en soortgelijke overkoepelende organisaties, zich bescheiden op moeten stellen, en zich moeten realiseren dat ze ertegen moeten waken alles voor iedereen te willen zijn. In een democratie is dat een lastige opgave, omdat burgers de almachtige overheid voortdurend petitioneren om dingen voor hen te regelen. En anders 'stem ik niet meer op jou'! Een wijze overheid, en een wijs kerkgenootschap, blijft weg van beloften die ze niet waar kunnen maken. En delegeert de verantwoordelijkheid voor de opvoeding van de kinderen aan de ouders die hen op de wereld zetten. Met op de horizon een stabiel kader van elementaire wetten die voor ieder van ons in gelijke mate gelden, en die handhaafbaar zijn, en begrijpelijk. En niet meer dan dat. 

 

De ouders zelf zullen daar in dat geval wetten en regels aan toevoegen die hen zinnig lijken, deels geïnspireerd door de mogelijkheden die zij zien voor hun eigen kinderen om individueel hoger te reiken dan wat de overheid, of enige andere externe autoriteit van hen verwacht. Als constellatie zeker niet onfeilbaar, waar sommige ouders mogelijk onrealistische eisen zullen stellen, of te slap zullen zijn om hun kinderen te bieden wat nodig is, en zich er gemakzuchtig vanaf maken met niet meer dan wat van hen wordt verwacht, waardoor ze hun kinderen tekort doen. De inventarisatie van individuele ervaringen biedt derhalve geen zicht op de ontwikkeling van een universeel geldend setje wetten en regels, en de methode om die doorgevoerd te krijgen. Wat het wel genereert, is het besef dat we nederig moeten aanvaarden dat we niet allemaal uit hetzelfde hout gesneden zijn, en dat dat geen armoede is, maar rijkdom. U kunt mij niet 'bevrijden' door mij te knechten, te beschimpen, te censureren en te isoleren, zoals ik u niet kan 'bevrijden' door u mijn standpunten met geweld door de strot te duwen. 

 

Dus wanneer gaan we het weer over opvoeden hebben? Moet daarvoor eerst de 'Burning Man' tot de grond toe zijn afgebrand? Of herpakken wij onszelf voor het te laat is?

Go Back