Vooruit richting zelfdestructie

Bij de start van deze website, alweer vele jaren geleden, stond mij voor ogen dat het nuttig en nodig was om de discussie over opvoedkundige methoden weg te halen uit de hoek van normen en waarden, en terug te voeren naar de vraag wat het effect was. Hoe kon het, dat een eeuwenoude methode door vele generaties voor ons begrepen werd als effectief, om vervolgens in onze tijd te worden weggezet als immoreel en strafbaar? 

 

Wie daarnaar vroeg kreeg doorgaans als antwoord dat dat kenmerkend was voor 'vooruitgang'. Dat bevredigde echter niet, want zoals we weten zijn talloze grote beschavingen vrolijk fluitend hun ondergang tegemoet gegaan door maatregelen in te voeren die men zag als 'vooruitgang', terwijl het achteraf evenzovele nagels in de doodskist van die toonaangevende beschaving waren, met alle noodlottige consequenties van dien. Voor de kinderen en kleinkinderen van de mensen die dachten de 'vooruitgang' te dienen. Mensen, kortom, met de beste bedoelingen. 

 

Tegelijk hoopte ik zo het vloerkleed weg te trekken onder de gemakzuchtige lieden die vasthielden aan de traditie, zonder ooit verantwoording af te hoeven leggen over de vraag of de keuze die ze maakten wel de beste was. Dat verklaart waarom ik niet plichtmatig afstand wil doen van die 'Ouderwetse' methoden, terwijl ik wel degelijk oog heb voor trauma als gevolg van die methoden. 

 

Naar mijn stellige overtuiging zijn we op de verkeerde weg. Het hele bouwwerk van straffen en belonen is ongeschikt om te worden opgehangen aan nobele bedoelingen. Dat leidt tot excessen in beide richtingen, afhankelijk van wie men wil bedienen. Wie slechts wil luisteren naar het slachtoffer komt stapsgewijs uit bij mensonterende, extreem wrede straffen. Het 'Volksgericht' is geen toonbeeld van humane beleving, en dan zeg ik het vriendelijk. 

 

Waar men de te nemen maatregelen ophangt aan de 'geschonden rechtsorde', krijgt de 'autoriteit' alle macht om naar willekeur het volk te terroriseren, zonder acht te slaan op de belangen van dat volk. Een 'computer' kan de was doen. Nog steeds ongehoorzaam? Hogere straffen!

 

Een unieke focus op de dader klinkt absurd, en het is ook absurd als je de dader vraagt welke straf hij of zij redelijk vindt voordat die straf ten uitvoer wordt gebracht. Want op dat moment zijn we allemaal geen dader, maar slachtoffer. De brug stond open. Iemand anders heeft ons aangezet. Degene die de etalage heeft ingericht heeft ons verleid. We waren onder invloed van drugs. We hadden gewoon lol. Die rijke patser vroeg erom. Wij zijn zwak, en zij zijn sterk……….

 

Een focus op de tot inkeer gekomen dader daarentegen kan ons wel veel leren. Maar die kennis is dan weer niet één-op-één bruikbaar als we vonnis willen wijzen voor een ander in een vergelijkbare situatie. De ouder die zich herinnert hoe hij of zij zelf werd gestraft, en meent daar baat bij te hebben gehad, kan dat niet onverkort projecteren op de eigen kinderen. Dat kind is anders dan hij of zij, door de invloed van 'andere genen', namelijk die van de partner. Daarnaast betekent 'dezelfde genen' ook nog niet dat ze op dezelfde wijze 'gerangschikt' werden. Dan zijn de 'omgevingsfactoren' anders omdat de wereld verandert. En tot slot is 'vergelijkbaar' nog niet hetzelfde als 'identiek'. Toch zou het wel de bedoeling moeten zijn van iedere opvoeder, ouder, leerkracht of pedagoog, om van de dader een goed mens te maken. Goed in de zin van 'passend in de samenleving', een 'nuttige burger', maar daarmee nauw samenhangend ook 'goed in het vel'. Niet belast door onuitwisbare trauma's.

 

Een unieke focus op de dader helpt ons echter ook niet verder, want andere partijen met valide belangen, waaronder ook zeker de slachtoffers, moeten ook bediend worden. Dus u voelt hem al aankomen: Die benadering is véél te complex voor de wetenschapper, de beleidsadviseur, en de wetgever/volksvertegenwoordiger. Vooral die laatste groep, de wetgever, wil instant bevrediging van het volk, dat immers in een democratie bij de volgende verkiezingen weer gaat stemmen? En daarmee, als die volksvertegenwoordiger daar gevoelig voor is, betekent het in de praktijk een chaos van wet- en regelgeving, en steeds onmenselijker straffen om aan de roep om vergelding en wraak tegemoet te komen. Zelfs als een samenleving begint met (verkeerde begrepen) liefde en vergevingsgezindheid, vanuit de illusie dat de mens 'goed' geboren wordt, en dat passiviteit van ouders, leerkrachten en andere autoriteiten een volmaakt gelukkige, sociale burger zal voortbrengen. Sterker nog, als je van daaruit begint, dan is een wreed, repressief, inhumaan resultaat bijna een zekerheid. 

 

Wat uitgesproken zwak was aan mijn insteek, was dat ik op voorhand wist dat er geen universeel bruikbare matrix uit zou voortvloeien. De één hangt het verhaal op van die invloedrijke ouder, of leerkracht, die met een oogopslag, en een half woord, het goede in ons wist los te maken. En de ander zal, licht beschroomd, zeker na de invoering van een verbod op de 'tik', terugblikken op een incident waarbij een flink pak slaag toch eigenlijk wel het passende antwoord was, achteraf bezien. Of wellicht vond men dat zelfs destijds al, ook al zou men dat uiteraard nooit ongevraagd met zoveel woorden hebben toegegeven. En in dezelfde geest was het vooraf al zeker dat er ook velen zouden zijn met verhalen over gruwelijke mislukkingen. Ongepaste, te strenge, of onrechtvaardige straffen. Maar ook ouders en leerkrachten die niet ingrepen waar dat wel beter was geweest, om erger te voorkomen, of om een schuldgevoel weg te nemen dat ongecorrigeerd, of zelfs versterkt door de ouder, een ernstig trauma had laten voortbestaan. 

 

In een wereld die is geobsedeerd door het idee dat eenieder van ons slechts gelukkig kan worden als we de vrijheid hebben '24/7' elke behoefte te bevredigen, en dat het dus niet onze fout is als we al doende dingen doen die niet door de beugel van een ander kunnen, verdwijnen mijn teksten in ijle lucht, en stuiten ze op het 'taboo-du-jour', waardoor ik met een focus op straf en beloning nergens meer vrienden maak. Dus ging het roer hier om. Maar waar dat met zich meebracht dat ik relatief veel aandacht ging schenken aan de 'speelse varianten', wil dat niet zeggen dat ik daarin een nieuwe missie zie. Natuurlijk fascineert het mij dat wat ooit straf was, in een andere wereld een 'spannend spel' zonder morele connotatie wordt, en een beloning, waarbij in sommige gevallen uitgesproken fout, asociaal gedrag impliciet juist wordt aangemoedigd, omdat het gebruikt wordt als de 'trigger' in dat spel. Met alle destructieve consequenties van dien. 

 

De aanvankelijke focus op de methode eiste zelfs dat ik wegbleef van normen en waarden. Dat ik, met andere woorden, geen stelling nam in concrete kwesties. Het idee was dat uw verhaal leidend moest zijn, en de discussie daarmee zou worden gevoed. Over de methode, en niet over wat werd aangeleerd, of afgeleerd. Want dan werd het een 'parochieblaadje', met bovendien als verborgen boodschap tóch een advies om bepaalde handelingen op een voorgeschreven wijze te bestraffen. Een lezer die uitgesproken tegen 'Ouderwetse' straffen is, schreef mij dat een kind dat snoep jatte uit de winkel, geen straf verdiende als de ouders het wel grappig vonden en erom moesten lachen. En dat dan die ouders straf hoorden te krijgen. 

 

Mijn reactie was niet dat dat kind dan een pak slaag moest krijgen, maar dat die ouders inderdaad niet opgewassen waren tegen hun taak als ouders. Wellicht omdat hun eigen ouders ook al niet uit het juiste hout gesneden waren, zodat die ouders eigenlijk ook niets te verwijten valt. Daarbij sluit ik ook helemaal niet uit dat als die ouders dat kind niet hadden bestraft, maar vermanend hadden toegesproken, en hadden uitgelegd waarom stelen niet mocht, dat afdoende was geweest. Zelf heb ik als kind nooit iets gestolen, en als ik als volwassene bemerk dat een artikel niet werd opgemerkt bij de kassa, ga ik nog terug om er alsnog voor te betalen. Maar mijn ouders vonden het dan ook niet iets om te lachen als je diefstal pleegde. En had ik dat in mijn jonge jaren wel gedaan, dan had ik het zeker begrepen als dat bestraft was op een wijze die tot de verbeelding zou hebben gesproken, om het zo maar even plastisch uit te drukken. 

 

Dan zeg ik nog steeds niet wélke straf dat dan had moeten zijn, al zal de reguliere lezer van dit blog wel beseffen welke kant dat op zou gaan, in mijn geval. Maar als u, uitgaande van uzelf, een heel andere methode identificeert, wie ben ik dan om dat te bekritiseren? Echter, als u aan komt zetten met: 'Doe toch normaal! Het is een kind!', dan bent u mij kwijt. En dat kind ook. 

 

In een wereld vol pillen, poeiers, hulpverslaafden, mensen die geobsedeerd zijn door hun individuele vrijheid, en die zonder moreel kompas jatten, liegen, bedriegen, en bedreigen om aan hun gerief te komen, omdat ze daar recht op hebben, begrijp ik het dat de persoonlijke verhalen over effectieve opvoedkundige methoden in mijn mailbox zijn opgedroogd. De gepropageerde opvoeding zoals die mij op het netvlies staat, als ik zie waar men zich druk over maakt in de professionele wereld, is dat het kind moet leren eisen dat het zijn of haar individuele behoeften ten alle tijde kan bevredigen, en dat ouders en leerkrachten zich dienen te beperken tot adviseren en faciliteren. Bijgeleverd een nummer van de klachtentelefoon, en de website van de ombudspersoon. 

 

Pas als je formeel volwassen bent sabelen we je neer.

Go Back