Wat kunnen we nog behappen?

Schrijven over een opvoedkundige methode, zonder concrete doelen te benoemen, met een focus op het oordeel van degene die straf kreeg, of krijgt, is een lastige opgave. Ons denken gaat juist uit van de normen en waarden, waarna we ons afvragen wat nodig is om die bij te brengen. We beschouwen een vraagstuk daardoor ogenschijnlijk vanuit de autoriteit, en wat we willen bereiken, gelimiteerd door wat de wet ons aan beperkingen oplegt. Inlevingsvermogen met degene die zich misdraagt is op zijn best sluitpost. 

 

Waar ik in een eerdere opzet van dit blog in enquêtes vroeg om een 'stamtafeloordeel' over concrete misdragingen, gesitueerd in een tijd waarin de wet minder restrictief was, vond u vermoedelijk het antwoord door de geschetste inbreuk op uw eigen normen en waarden te wegen, en niet door u te verplaatsen in de dader, maar hoe u zich als ouder had gevoeld. Of als slachtoffer. En dat is de norm. Onze woede. Onze frustratie. Onze pijn. Onze teleurstelling. Onze schaamte. Onze wanhoop. 

 

Hoewel ik de probleemstelling inkleedde als ontleend aan actuele gebeurtenissen, doorgaans autobiografisch, kent u mij, en andere aspecten, onvoldoende om u in mij, of andere direct betrokkenen in te leven. Weigeren om een oordeel te vellen op basis van een schets is eigenlijk de enige verantwoorde optie, maar niet gebruikelijk. Elke dag opnieuw beoordelen we anderen op niet veel meer dan gebrekkige informatie. Het is een ware industrie. En wie zijn oor te luister legt, hoort hoe hard we oordelen, zelfs over tamelijk bescheiden vergrijpen, als we zelf het slachtoffer zijn, of ons inbeelden het slachtoffer te zijn. 

 

Dat oordeel, het 'stamtafeloordeel', is in de basis wel geschikt als vertrekpunt voor een discussie over de methode, maar kan niet tot een goed einde worden gebracht zonder de reflectie. Nou zijn er gelukkig nog altijd vrij weinig moordenaars, en dat u en ik nog nooit iemand van het leven hebben beroofd maakt het lastig om ons te verplaatsen in iemand die dat wel heeft gedaan. Maar ook die moordenaar, of iemand die 'doodslag' op zijn of haar geweten heeft, kan zich daarmee nog niet inleven in de beleving van de opgelegde straf die een andere moordenaar ten deel viel. Elke situatie is anders. De betrokkenen en hun motivatie zijn anders. Aan de 'stamtafel' vallen dat soort overwegingen weg. Wat geen probleem is, zolang we ons maar realiseren dat het de 'stamtafel' is, en dat we niet dat oordeel moeten gebruiken als een 'volksraadpleging' over de strafmaat, want dan kunnen er veel dingen verschrikkelijk mis gaan.

 

De 'democratische' besluitvorming over methode en strafmaat is een horror-verhaal. Je begint met rozenblaadjes en de 'andere wang toekeren', en je eindigt met gelegaliseerde lynchpartijen, en verdachten die hun onschuld moeten bewijzen. 

 

Met die enquêtes die hier stonden kan ik niet aankomen, omdat ze (vermoedelijk) deels werden gebruikt door mensen die het zagen als een uitnodiging voor 'volwassen rollenspel', maar ik hoop dat u begrijpt waar ik heen wil. Het oordeel verbetert merkbaar als men er in slaagt de hele kwestie te abstraheren, en men zich probeert voor te stellen wat nou geholpen zou hebben als men zelf degene was geweest die zich had misdragen. Een onmogelijke exercitie voor 'Moderne' mensen die immers 'van nature' goed zijn, en alleen tekort kunnen schieten als anderen hen op een dwaalspoor brengen. En dan zijn die anderen schuldig, en niet zijzelf. Ze kennen het 'kwaad' wel, maar niet als een integrale neiging die deel uitmaakt van hun 'aard', van hun 'wezen'. 

 

Gecontroleerde fysieke tucht is ouder dan de geschiedschrijving. Het idee dat je via het lichaam de ziel kunt bereiken is een geheel andere overweging dan dat je je het recht voorbehoud je uit te mogen leven als een ander jou kwaad heeft gedaan. Ik sta open voor de bezwaren, en leg mij neer bij wat de wet zegt. Het verandert echter niks aan het 'beestje'. Daarmee zeg ik nog niet dat als iemand stelt er zelf wel baat bij te hebben gehad, zo'n 'Ouderwetse' straf, of dat het vast en zeker goed zou zijn geweest voor hem of haar, dat je dan het boek dicht kunt slaan, en die getuigenis als het laatste woord een plek in de statistiek kunt geven die de doorslag moet geven. Dan ben je weer terug bij dat 'democratische' besluitvormingsproces dat hier de problemen juist eerder vergroot, omdat het ons ontheft van de verplichting om ergens over na te denken, en ons in te leven in elk individueel geval. Op de industriële schaal van de rechtspraak, en een onpersoonlijke overheid die als enige mag straffen, is het hoe dan ook onhaalbaar, zo'n individuele benadering. Vandaar mijn pleidooi om weg te stappen van de 'stamtafel' van de centraal geregisseerde strafoplegging, en nog eens goed te kijken naar de rol van ouders en leerkrachten, en andere volwassenen in de directe omgeving van een kind dat zich misdraagt. En ook zeker niet te wachten tot hij of zij volwassen is, en de kogels, of het bestek je om de oren vliegen. 

 

Het 'stamtafeloordeel' is daarmee niet fout, en ik dank de bezoekers die eerder oprecht hebben gereageerd op die voornoemde enquêtes. Ik heb zelf de fout gemaakt niet mee te wegen dat er ook 'speelse' reacties binnen zouden komen, maar dat valt u niet te verwijten. Zelfs als er een manier was geweest om die eruit te filteren, zo is mijn stelling, moet je dergelijke peilingen onder geen beding zien als het 'laatste woord'. De individuele keuze heeft zijn waarde, zelfs als iemand het geschetste gedrag zelf nooit tentoon spreidde, en dus ook niet kan weten hoe een bepaalde straf gewerkt zou hebben, voor hem of haar zelf.

 

In laatste instantie wil je toch dat een straf positief uitpakt voor alle direct en indirect betrokkenen. Van de dader, het slachtoffer, andere potentiële daders, en de samenleving als geheel. Wat weer verwijst naar de normen en waarden die we hopen te bevorderen. Maar met zoveel factoren in de vergelijking zou het wel érg toevallig zijn als de impulsieve reactie van de 'stamtafel' een schot in de roos zou zijn. Hetzelfde kan gezegd worden van een geabstraheerde taakstelling van een 'robot' die via een 'matrix' bepaalt welke straf passend is, omdat het aantal variabelen veel te groot is. Tijd om terug te keren naar de menselijke maat, en ons wat bescheidener op te stellen. Laten we ons beperken tot wat we kunnen behappen. 

Go Back